Suriye İnsan Hakları Gözlem Evi, Lazkiye’de başlayan çatışmaların hızla yayıldığını ve can kaybının korkunç boyutlara ulaştığını açıkladı. 700’den fazla sivilin yakın mesafeden ateş edilerek öldürüldüğü bildirildi.

Ayrıca:

• Esad yanlısı milis gruplardan 148 kişi hayatını kaybetti.
• Suriye hükümet güçleri 125 kayıp verdi.

Gözlem Evi Direktörü Rami Abdulrahman, hayatını kaybeden sivillerin çoğunluğunun Nusayri topluluğuna mensup olduğunu belirtti.

Lazkiye’de Şiddet Nasıl Başladı?

Olayların fitilini ateşleyen gelişmenin, 6 Mart’ta Lazkiye’nin Ceble ilçesinde Esad yanlısı unsurların düzenlediği saldırı olduğu iddia ediliyor. Bu saldırıda 11 güvenlik görevlisinin öldürülmesi sonrası Suriye ordusu, Lazkiye ve Tartus’a yüzlerce araçlık takviye birlik sevk etti. Esad rejimi, saldırının sorumlularını bulmak için geniş çaplı operasyon başlattı.

Nusayri Köylerinde Yağma ve Katliam

Cuma gününden itibaren Nusayri azınlığın yaşadığı köylerin silahlı grupların hedefi haline geldiği belirtiliyor. Associated Press’e konuşan yerel kaynaklar, saldırıların özellikle erkekleri hedef aldığını aktardı.

• Evlerin yağmalandığı ve ateşe verildiği,
• Saldırılarda birçok kişinin evlerinde veya sokakta öldürüldüğü,
• Can güvenliği kalmayan binlerce kişinin çevredeki dağlara kaçtığı bildirildi.

“Bu Ülkeyi Kaosa Sürüklemeyeceğiz”

Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara, başkent Şam’da yaptığı açıklamada, şu ifadeleri kullandı:
“Olabildiğince ulusal birliğimizi ve sivil barışı korumalıyız. Allah’ın izniyle bu ülkede hep birlikte yaşayacağız.”

Şara, olayların ardından yayımladığı videolu mesajda ise şunları söyledi:
“Eski rejimin kalıntılarının teslim olmaktan başka seçeneği yok. Sivillere zarar veren herkes hesap verecek. Dışarıdan veya içeriden hiçbir güç Suriye’yi kaosa sürükleyemeyecek.”

Acil Durum Komitesi Kuruldu

Suriye Savunma Bakanlığı, yaşanan askeri ve güvenlik olaylarını araştırmak için acil durum komitesi kurulduğunu duyurdu. Bakanlık, operasyonlarda yaşanan ihlalleri soruşturacağını ve sorumluların askeri mahkemeye sevk edileceğini açıkladı.

BMGK’ye Acil Toplantı Çağrısı

Suriye’de artan şiddet olayları üzerine ABD ve Rusya, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ni (BMGK) acil toplantıya çağırdı. ABD ve Rusya’nın bu hamlesi, bölgedeki tansiyonun daha da yükseleceğine işaret ediyor.

ABD ve Rusya harekete geçti! Suriye’de ölü sayısı bini aştı yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

Devrik Baas rejimi döneminde yasaklanan film, Devlet Opera binasında gösterildi.

Filmin yönetmeni ve oyuncusu Gatfan Gannum, gösterimin gerçekleşmesinden dolayı büyük mutluluk duyduğunu belirterek, “İnsanların sinemaya ilgi göstermesini hep istiyorum. Vatandaşlar bu çalışmalara çok istekli” dedi.

2024’te çekilen ve Esed rejiminin uyguladığı baskıyı konu alan film, seyircilerden büyük ilgi gördü. Gösterim, Suriye’de ifade özgürlüğü açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.

Zalim Esed’in saklamak istediği gerçekler beyaz perdede! yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

İngiliz basınına göre, Şara yönetimi Esad rejimiyle bağlantılı iş insanlarını ve dev şirketleri araştırmak için özel bir komite kurdu. Samer Foz ve Muhammed Hamşo gibi Esad’a yakınlığıyla bilinen isimlerin mal varlıkları incelenirken, bazı iş insanlarının banka hesaplarının dondurulmasına yönelik emirler çıkarıldı.

Şara’nın Hedefi: Yaptırımları Kaldırmak

Suriye’nin yeni yönetimi, uluslararası yaptırımların kaldırılmasını sağlamak için şeffaf bir ekonomi oluşturmayı hedefliyor. Analistlere göre, bu hamle Suriye ekonomisinin geleceğini belirleyecek kritik bir adım olabilir. Esad döneminde büyük ayrıcalıklar kazanan iş insanlarının devletle bağlarının kesilmesi ve halkın refahına yönelik yeni projelerin devreye alınması bekleniyor.

Bankalara Sıkı Takip: Servetler İnceleniyor!

Şara yönetimi, Esad döneminde büyük servet elde eden isimlerin sadece şirketlerini değil, bankalardaki hareketlerini de detaylı bir şekilde incelemeye başladı. Yasa dışı yollardan elde edilen varlıkların ülke ekonomisine kazandırılması planlanıyor.

Esad’ın zenginleri tedirgin! Servetleri tek tek inceleniyor yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

Devrik lider Beşar Esad’ın Rusya’ya kaçmasının ardından geçici hükümeti devralan HTŞ lideri Ahmed eş-Şera, ülkenin yeniden yapılanma sürecini başlattıklarını duyurmuştu. Bu süreçte, İran’ın Esad rejimine verdiği destek ve ülkede neden olduğu yıkım sebep gösterilerek tazminat talep edilmesi kararlaştırıldı.

Suriye’de yeni hükümetin kurulmasının ardından, İran yönetimi, devrik lider Beşar Esad döneminde verilen destek nedeniyle biriken borçların ödenmesini talep etmişti. İran hükümeti, “Hükümet değişse bile İran’ın Suriye üzerindeki alacaklarından vazgeçilmeyecek. Yeni yönetim, bu borçları İran halkına ödemek zorunda” açıklamasını yaparak 30 milyar dolarlık tazminat talebinde bulundu.

İran’ın bu açıklamasına Suriye’nin yeni yönetiminden sert bir karşılık geldi. Lübnan merkezli El-Modon gazetesinde yer alan habere göre, Ahmed eş-Şera yönetimi, İran’ın Esad rejimi sırasında Suriye’deki yıkıma verdiği destek nedeniyle 300 milyar dolarlık tazminat talep etmeye hazırlanıyor.

Yeni hükümet, Tahran’ı, “Beşar Esad rejimi lehine milisler kurarak askeri ittifaklar oluşturan, Suriyelilere ve ülkenin altyapısına yönelik suç teşkil eden keyfi politikaların yarattığı zararların sorumlusu” olarak görüyor. Bu nedenle tazminatın, Suriye halkına ve devletine ödenmesi gerektiğini belirtiyor.

İran’la henüz diplomatik görüşme yapılmadı

El-Modon’a konuşan Suriye yönetimine yakın bir kaynak, İran ile henüz diplomatik bir temas kurulmadığını ifade etti. Kaynak, “Şam ve Tahran büyükelçiliklerinin açılmasına dair müzakereler de dahil olmak üzere herhangi bir görüşme yapılmadı. İran, Esad rejimine verdiği destek nedeniyle uluslararası mahkemelerde dava edilecek” dedi.

Suriye’nin yeni yönetiminden İran’a “yıkıma ortak olmak” sebebiyle tazminat davası yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

Londra merkezli Al Majalla dergisinin özel haberine göre, Esad rejiminin çöküş süreci, beklenmedik muhalif saldırılar, Rusya’nın baskıları ve gizemli kaçış planlarıyla şekillendi. İşte Esad’ın iktidarının son günlerinde yaşanan çarpıcı olayların detayları:

Matematik diploması yerine savaş krizi

Esad, 27 Kasım’da oğlu Hafız’ın Moskova’da matematik doktorası diploması törenine katılmak üzere Rusya’ya gitti. Ancak aynı gün, Suriye’de muhalif güçler sürpriz bir saldırı düzenleyerek Halep’i hedef aldı. Bu gelişme üzerine Esad törene katılmayarak Moskova’daki otel odasına çekildi. Halep’in 29 Kasım’da muhaliflerin kontrolüne geçmesi, Esad rejimine ağır bir darbe indirdi ve siyasi baskıları artırdı.

Halep’in kaybı sonrası, Rusya’nın Esad’a istifa etmesi yönünde baskı yaptığı belirtildi. Al Majalla’ya göre, Rusya’nın amacı Suriye’deki çıkarlarını korumak ve daha fazla kan dökülmesini önlemekti. Ancak Esad bu öneriyi reddetti. Kaçış planları ise 7-8 Aralık gecesi netleşti.

Yanında sadece iki isim

Esad, Moskova’ya gitmeden önce, Rusya’nın batısındaki Hmeymim Hava Üssü’ne geçti. Ancak bu kaçış planı, yakın çevresinden bile gizlendi. Kardeşi Mahir Esad ve üst düzey yardımcılarına bilgi verilmedi. Esad, yanına sadece danışmanı Mansur Azzam ve koruma birimi lideri Tuğgeneral Muhsin Muhammed’i aldı.

7 Aralık akşamı Rus yetkililerden gelen bir telefon, Esad’ın kaderini belirledi. Moskova, Şam’daki çatışmaların büyümesini önlemek için Esad’a şehri terk etmesi tavsiyesinde bulundu. Bunun üzerine Esad, 8 Aralık sabahı Hmeymim Hava Üssü’nden Moskova’ya uçtu. Bu sırada, Esad’ın eşi ve çocuklarının zaten yurtdışında olduğu ortaya çıktı.

Esad rejiminin çöküşünde Heyet Tahrir el Şam (HTŞ) ön plana çıktı. Lideri Ahmed el Şara (Ebu Muhammed el Golani), muhalif saldırıları yönetti ve sivillere zarar veren HTŞ üyelerine sert cezalar uyguladı. HTŞ, Esad rejiminin düşüşünden sonra Suriye’nin fiili yöneticisi konumuna geldi.

Kaçışından sonra Esad, Irak Başbakanı Muhammed Şii El Sudani ve BAE Başkanı Şeyh Muhammed bin Zayid ile temas kurarak destek aradı. Ancak ABD, Irak’a Suriye’ye milis göndermemesi yönünde uyarıda bulundu. Türkiye de Suriye’ye yönelik herhangi bir askeri müdahalenin kendi müdahalesini tetikleyeceği mesajını verdi.

Rusya’nın rolü

Esad, Moskova’ya ulaştıktan sonra yaptığı açıklamada Suriye’de kalıp savaşmayı tercih ettiğini ancak Rusya’nın ısrarıyla tahliye edildiğini söyledi. Kaçış sürecinde yaşanan sessizlik ise sosyal medya hesaplarına erişimin paylaşılmamasıyla ilişkilendirildi.

7 Aralık’ta Esad’ın medya ekibi, başkanlık sarayında bir konuşma hazırladı. Ancak Esad, konuşmayı yapmadan Moskova’ya gitti. Mezze Askeri Havaalanı’ndan, sandıklarla dolu eşyaların çıkarıldığı ve bu eşyaların muhaliflerin ilerleyişiyle bağlantılı olduğu iddia edildi.

Zalim Esad’ın kaçış planı ortaya çıktı yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

Bu görüntüler kısa süre içinde dünya gündeminde geniş yer buldu. Kendini kurban olarak tanıtan ve ülkedeki gelişmelerden haberi olmadığını söyleyen adamın aslında sıradan bir vatandaş olmadığı, Esad rejiminin eski bir istihbarat görevlisi olduğu ortaya çıktı.

CNN’in haberine göre, adamın serbest kaldığı anın ardından sağlıklı ve düzenli bir şekilde görünmesi, kimliği hakkında soru işaretleri uyandırdı. Bölge halkı, adamın aslında Esad rejiminin eski istihbarat görevlisi olduğunu ve “kurban” rolüyle halkı yanıltmaya çalıştığını belirtti.

Yapılan araştırmalar neticesinde, söz konusu kişinin Esad rejiminin Hava Kuvvetleri İstihbarat Müdürlüğü’nde görevli eski teğmen Salama Muhammed Salama olduğu ortaya çıktı. Humus’un Bayada mahallesinden bir sakin, Salama’nın askeri üniforma giymiş bir fotoğrafını sağladı. Yüz tanıma teknolojisi, bu kişinin Şam’daki hapishanedeki kişiyle yüzde 99 oranında benzerlik gösterdiğini tespit etti. Mahalle sakinleri de adamın Abu Hamza olarak bilinen Salama olduğunu doğruladı.

Salama’nın Şam hapishanesine nasıl ya da neden girdiği ise hala belirsizliğini koruyor. Salama ile bir daha iletişim kurulamadı. CNN ekibi, serbest bırakıldıktan sonra, adamın “Ben sivilim” diyerek korkuyla ellerini kaldırdığı anları kaydetti.

CNN’in Suriye’de kurtardığı kişinin Esad ajanı olduğu ortaya çıktı! yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

The Telegraph gazetesinin haberine göre, Esad’ın İngiltere’de 2011 yılından bu yana dondurulmuş bir banka hesabında yaklaşık 70 milyon dolar bulunuyor. Bu paranın, ailesinin İngiltere’deki toplam 206 milyon dolarlık varlığının bir parçası olduğu belirtiliyor. Dondurulmuş hesap, yıllardır faiz işlemeye devam ediyor.

Esad ailesinin Suriye’den kaçmasının ardından Moskova’da lüks bir yaşam sürdüğü iddia ediliyor. Aileye ait olduğu öne sürülen servetin bir kısmının, Moskova’daki lüks rezidanslara yatırıldığı ve burada toplam 18 daireye sahip oldukları belirtiliyor.

Uzmanlara göre, Esad ailesinin dünya genelindeki toplam serveti 2 milyar doları buluyor. Bu servetin önemli bir bölümü Suriye’den çıkarılarak farklı ülkelerde saklandı.

Zulmederek servet edindi! Zalim Esad’ın mal varlığı ortaya çıktı yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Suudi Arabistan merkezli Al Hades kanalına mülakat verdi. Suriye’de Esad rejiminin devrilmesine ilişkin konuşan Bakan Fidan, “Suriye’de 13-14 yıllık yoğun bir çileli dönemin ardından yeni bir döneme girdik. Biliyorsunuz Türkiye’nin Suriye ile 911 kilometrelik bir sınırı var ve nüfuslarımız akraba nüfuslar. Tarihle, coğrafyayla, kültürle, inançla artık bağlarımız bağlanmış, etle tırnak olmuşuz. Dolayısıyla Suriye’deki bu sıkıntılı dönem başladığında Suriye muhalefeti kuzeyde olanlar sırtlarını Türkiye’ye dayadılar ve özellikle milyonlarca yerlerinden edilmiş mülteci Türkiye’yi kendilerine vatan bildiler, ev bildiler; biz de onlara kucak açtık. Tabii Suriye muhalefetinin Türkiye’de zemin bulması, çalışması önemliydi. Türkiye özellikle Suriye muhalefetinin yapıcı bir şekilde sorunu çözmesi için çok çalıştı. Astana Süreci bu konuda fevkalade önemliydi, ama maalesef Esad rejimi belki birazdan konuşacağız çok çeşitli sebeplerden dolayı bir türlü bu çözüme yanaşmadı ve bir denklem arasında kaldı: Ya gücü kendi halkıyla paylaşacaktı, halkıyla barış yapıp ya da dışarıdan gelen hegemonlarla, güçlerle, onu halkına karşı savunan güçlerle gücü paylaşacaktı. Tabii Rusya’yla ve İran’la bu gücü paylaşınca beraber savaştılar, istedikleri kararları alamadılar. Çünkü her ülkenin farklı çıkarları vardı ve bir noktadan sonra Esad gerek halkıyla barışmada, gerek milyonlarca insanı geri getirmede, gerek halihazırda Suriye’de bulunan insanlara hizmet götürmede, temel hizmetleri götürmede, ekonomide başarısız olunca artık sistem kendiliğinden çöktü” dedi.

“Hiçbir ülkeyle bir planlama ve çalışma içerisinde olmadık”

Türkiye’nin Esad rejiminin devrilmesine ilişkin süreçteki rolüne ilişkin soru üzerine Bakan Fidan, “Türkiye böyle bir sürecin asla parçası olmadı. Harekat başladıktan sonra HTŞ ve diğer muhalifler tarafından harekat başladıktan sonra, bunun en kansız, en problemsiz, en maliyetsiz şekilde nasıl olması için yoğun bir çaba gösterdik, ama onun öncesinde hiçbir ülkeyle veya hiçbir grupla bir araya gelip böyle bir planlama ve çalışma içerisinde olmadık” dedi.

“Türkiye, muhaliflerin görüşlerini her zaman için masaya getirdi”

Türkiye’nin Rusya ve İran ile Suriye konusunda yaptığı görüşmelere değinen Bakan Fidan, “Astana Süreci boyunca ve diğer süreçlerde, Suriye ile ilgili süreçlerde, Rusya, Türkiye, İran sahadaki ateşkesin devam etmesi, sorunların çözülmesi için çok yoğun ve düzenli bir görüşme trafiği içerisinde oldular açıkçası. Türkiye, muhaliflerin görüşlerini her zaman için masaya getirdi, İran’la Rusya da rejimin görüşlerini; bir noktaya kadar bunu götürdük. Onlarla bizim son derece karşılıklı saygıya dayalı ilişkimiz var, birbirimizi tanıyoruz ve süreç başladığında da biz kendileriyle konuştuk. Yani 2006’daki, 2016’daki, 2015’teki aynı senaryoyu tekrar etmenin bir anlamı yok. Beşar Esad, maalesef siz onun yardımına geldiniz, muhalifleri püskürtmede yardımcı oldunuz, fakat halkına hizmet götürmede, sistemi ayağa kaldırmada, halkıyla barışmada bir başarı gösteremediği için bugün böyle bir tabloyla karşılaştık. Benim anladığım hem Rusya’nın hem İran’ın kendi yaptıkları değerlendirmeler, analizler tabii ki bir neticeyi onlara da gösterdi. Ama bölgenin önemli bir unsuru olarak muhaliflerin önemli bir dostu olan Türkiye’nin belli konularda onlarla yapıcı bir dil içerisinde bu süreci yönetmeyle ilgili konuşmasının da çok etkili olduğunu düşünüyorum ve bundan sonra da biz onlarla konuşmaya devam edeceğiz” dedi.

Esad’ın ülkeyi terk etmesi için kimin aradığına dair gelen soruya Bakan Fidan, “Şimdi ben direkt yani muhataplarımızın Şam’la belli bir trafik teması içerisinde olduğunu biliyoruz, onlar bize söylediler o gün. Ama birebir hangisi, hangi seviyeden direkt kendisiyle konuştu, o konuda bilgim yok. Ama benim bildiğim mesaj iletildi” cevabını verdi.

“Bu konuda bizim bir rolümüz yok”

Esad’ın Suriye’den kaçışı konusunda Türkiye’nin olanak tanıdığına dair iddiaların sorulması üzerine Bakan Fidan, “Yok, asla doğru değil. Bu bizim yapacağımız bir şey de değil. Bunu Ruslar kendileri ilan ettiler, kendileri bu işi organize edip götürdüler. Bu konuda bizim bir rolümüz yok” dedi.

MİT Başkanı Kalın’ın Şam ziyareti

Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın’ın 12 Aralık’ta Suriye’nin başkenti Şam’a yaptığı ziyarete değinen Bakan Fidan, “Şimdi biliyorsunuz biz İbrahim Bey’i gönderirken ondan önce hem bölge ülkeleriyle hem Batılı ülkelerle geniş bir istişare içerisinde bulunduk, Şam’daki yeni yönetimle hem bölgedeki ülkeler hem dünya ülkeleri nasıl iletişim kurmalı? Yaptığımız temaslarla orada genel bir algı ve talebi gördük ve herkesin üzerinde aşağı yukarı ittifak ettiği belli prensipler vardı. Bunlar terör örgütlerinin yeni dönemde Şam’dan istifade etmemeleri, özellikle azınlıklara karşı iyi davranılması. Hristiyanlar, Kürtler, Aleviler, Türkmenler başta olmak üzere. Daha sonra kapsayıcı bir hükümetin kurulması gibi, komşularına tehdit olmaması gibi çeşitli oluşmuş görüşler vardı. İbrahim Bey bu görüşleri uluslararası toplumun, bölgenin ve bizim tabii ki görüşlerimizi karşı tarafa iletti. Karşı tarafın da verilerini aldı. Biz o verileri aldıktan sonra da zaten cumartesi günü biliyorsunuz Ürdün’de, Akabe Körfezi’nde çok önemli bir toplantı vardı. Oraya gittik ve orada da alacağımız kararlara temel teşkil eden görüşmeler yaptık” dedi.

“Heyetin ve diğer bileşenlerin bir numaralı önceliği Beşar Esad’ın yaptığı hataları tekrar yapmamak”

Türkiye’nin Suriye politikasına değinen Bakan Fidan, “Biliyorsunuz bizim Suriye’deki politikamız birkaç ayaklıydı bu geçtiğimiz on üç yıl boyunca. Bunlardan önemli bir politika da muhalefetiyle barışmayan Esad’dan dolayı daha fazla mültecinin Türkiye’ye gelmesini önlemekti. Onun için ileri hatlarda kontrolü elinde tutan muhalif unsurlarla Türkiye çalıştı. Özellikle Suriye Milli Ordusu, Ulusal Kurtuluş Cephesi, bunlar Türkiye’nin birebir çalıştığı yerlerdi. İdlip’te, Heyet Tahrir el-Şam’ın kontrolü altında 4 milyon Suriyeli vatandaş yaşıyordu. Bunların belli bir kriz esnasında Türkiye’ye gelmesi mümkündü. Bu krizlerin çıkmaması, oradaki varlığın istikrarlı devam etmesi için bizler tabii ki belli bir koordinasyon içerisinde hep olduk ve o süreç içerisinde de Heyeti tanıma imkânımız oldu. Onlara özellikle modern yönetim algısı nasıl olur, modern yönetim sistemleri nasıl olur, onlar konusunda tavsiyelerimizi, nasihatlarımızı hep ilettik. Bizim gördüğümüz şu anda Heyetin ve diğer bileşenlerin bir numaralı önceliği Beşar Esad’ın yaptığı hataları tekrar yapmamak ve halkı kucaklayarak hak ettikleri bir refahı ve istikrarı götürmek. Bunu yapmada bizim yardımcı olmamız lazım, onların da hata yapmaması lazım” dedi.

“Mesaimin yarısını 13 yıl boyunca Suriye krizi aldı”

“HTŞ lideriyle uzaktan mı tanıştınız, yoksa belli münasebetlerle bir araya geldiniz mi?” sorusuna cevap veren Bakan Fidan, “Biliyorsunuz Milli İstihbarat Teşkilatı’nın 13 yıl yöneticiliğini yaptım. Suriye krizi başladığı günden itibaren de, yani mesaimin yarısını 13 yıl boyunca Suriye krizi aldı. Buraya geldikten sonra da aldı. Belli aktörlerle her zaman için temasım oluyordu işim gereği” dedi.

“Biz bölgede dominasyon istemiyoruz”

Esad sonrası Suriye’de diğer ülkelerin yayılmacı bir politika uygulamaması konusunda Türkiye’nin planlarının ne olduğuna dair soru üzerine Bakan Fidan, “Bu konu önemli bir konu, sorduğunuz için teşekkür ederim. Suriye’deki bu yeni dönem, yeni değişiklik olmadan önce de biz bölgede müttefiklerimizle, dostlarımızla bu konuyu çok masaya yatırıyorduk. Cumhurbaşkanımızın şöyle bir vizyonu var, bu dili geliştirmemiz lazım bölgede. Biz bölgede İran dominasyonu istemiyoruz, Türk dominasyonu istemiyoruz, Arap dominasyonu istemiyoruz. Ne Körfez’deki Araplar birbirlerini domine etsinler, ne oradan başka bir yeri domine etsinler, ne biz başka bir yeri domine edelim, ne İranlılar bir yeri domine etsinler. Artık bütün devletler, 2024’ten 2025’e geçiyoruz, gerekli miktarda olgunlaştılar, altyapıları güçlü. Çok güçlü bir Suudi Arabistan var, çok güçlü bir Birleşik Arap Emirlikleri var, çok etkili bir Katar var, Kuveyt var. Mısır gerçekten elinden geleni yapıyor, e Türkiye. Yani artık bizlerin bir araya gelip iş birliği kültürü içerisinde birbirimizin sınırlarına, egemenlik haklarına saygı duyarak, saygının ötesine geçip birbirimizi korumayı taahhüt ederek, omuz omuza vererek bölgede kendi çıkarlarımızı, kendi düzenimizi kurmamız gerekiyor. Aksi takdirde dışarıdan hegemonlar geliyorlar, bölgeye müdahale ediyorlar, bölgedeki kutuplaşmadan yararlanıyorlar ve bu bölgede uzun süreli, çok kanlı maliyetli çatışmalara yol açıyor. Hiç buna gerek yok, açık ve şeffaf bir şekilde bölge halkları, zaten hepimiz akrabayız birbirimizle, hepimiz Müslümanız, hepimiz aynı dindeniz, bir araya gelip bizim büyük bir olgunluk ve profesyonellik içerisinde menfaatlerimizi, isteklerimizi, hassasiyetlerimizi tanımlayıp birbirimizle, nasıl Avrupa’da, Kuzey Amerika’da, başka yerlerde ittifaklar kuruluyor, ekonomik, siyasi, askeri, bunların hepsini de bu coğrafyada yapmak mümkün” dedi.

“İran’ın da ders çıkartacağını düşünüyorum”

Bölgedeki devletlerin olgunlaştığına dikkat çeken Bakan Fidan, “Bizim coğrafyamızın toprağı bereketli, insanı verimli ve çalışkan, dürüst. Devletler artık olgunlaşmış durumda. Artık bir araya gelip yapabileceğimiz çok şey var. Bizim mesajımız bu. Yani o dominasyon fikri, emperyal fikirlerin rafa kaldırılması lazım. Yani birilerinin vekil kullanarak bölgede başka ülkeleri yönetmeye çalışması, birilerinin geri planda para vererek başka bir şey yapmaya çalışması, menfaatini korumaya çalışması önceden. Yani bunlar bir aksiyon karşı reaksiyon üretiyor, reaksiyon başka bir aksiyon üretiyor derken bir kısır döngü içerisine giriyoruz. Bölge, artık bu kısır döngüden çıkacak kadar ders almış durumda. Bölgemiz son 20-30 yıldır gerçekten inanılmaz derecede büyük bir ateş sarmalının içerisinde. Körfez’dekiler Yemen probleminden etkilendiler, bizler Irak ve Suriye probleminden etkilendik. Ben yeni dönemde İran’ın da ders çıkartacağını düşünüyorum, İran’a da yardımcı olmamız lazım yapıcı bir şekilde. Suriye’deki yeni yönetime de isteklerimizi ileterek yardımcı olmamız lazım. Ben Türkiye’nin, Suudi Arabistan’ın, Birleşik Arap Emirlikleri’nin, Mısır’ın, Katar’ın bir araya gelerek, Ürdün’ün de, bölgedeki kritik sorunları çözmede çok ciddi adımlar atabileceğine inanıyorum, Akabe’deki toplantıyla da buna başladık. Önemli olan devletlerin samimi olması” dedi.

“Suud makamlarıyla oldukça iyi ilişkimiz var”

Suudi Arabistan ile Türkiye’nin Suriye konusunda temas halinde olup olmadığı sorulan Bakan Fidan, “Evet. Tabii var, var konuşuyoruz. Yani Suud makamlarıyla oldukça iyi ilişkimiz var. Çok açık ve samimi konuşuyoruz. Yani hem güvenlik servisleriyle hem Dışişleri Bakanıyla çok dikkatli bir şekilde ilişkileri götürüyoruz. Burada dediğim gibi yani, her devlet artık kendi olgunluğunu tamamlamış durumda. Kimsenin kimseye yalan söylemeye, tuzak kurmaya hiç mecali de yok. Bu bizlere de yakışmaz, bölgede olgun ülkeler olarak. Suudi Arabistan’ın şu anda çok büyük bir potansiyeli var, büyük bir dönüşümden geçiyor Suudi Arabistan. Başbakan Muhammed bin Selman, Veliaht Prens, gerçekten hem aynı anda birçok dönüştürücü hareketi yapıyor, sadece altyapıyı değil, toplumsal dönüşümü de şu anda sağlamakla meşgul. Benim gördüğüm, bölgedeki ülkeler Irak, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Katar bunların hepsi kalkınmalarını gerçekleştirmekle meşgul, Mısır da dahil olmak üzere. Herkes savaş olmasın, istikrarsızlık olmasın, altyapılarımızı geliştirelim, yirmi birinci yüzyıla uygun teknolojik yatırımlarımızı yapalım, ticaretimizi ilerletelim, toplumlarımıza daha iyi hizmet yapalım. Bakın, şimdi Körfez ülkelerinde ve diğer ülkelerde niye çok fazla toplumsal rahatsızlık çıkmıyor? Çünkü oradaki yönetimler kazandıkları paraları, petrolden gelen parayı halkına harcıyorlar, temel hizmetleri götürüyorlar, altyapıyı götürüyorlar, eğitimi götürüyorlar, moderniteyi götürüyorlar. Bunlar olduğu sürece yani oradan bir sıkıntı çıkmıyor. Ama halklarına hizmetleri götürmeyen toplumlarda sıkıntı çıkıyor. Dolayısıyla bizim el birliğiyle, el ele vererek yeni dönemde özellikle Suudi Arabistan’la çok yakın iş birliği içerisinde ve diğer kardeş ülkelerle iş birliği içerisinde yeni bir anlayışı, yeni bir vizyonu bölgede hep beraber hayata geçirmemiz gerekiyor” dedi.

“Bir gecede demokrasi beklemek çok gerçekçi olmaz”

Türkiye’nin Suriye’de sivil ve demokratik bir devlet inşa edilmesini arzuladığını aktaran Bakan Fidan, “Kesinlikle bizim arzuladığımız o, hem sivil hem demokratik bir devlet istiyoruz. Tabii orada şu anda, Suriye, kendi içinde de Beşar Esad’dan kurtuldu, ama yeni dönemde de birtakım problem, sorun alanları olabilir. O konuyu çözmede bölge ülkeleri olarak bizim Şam’daki yeni yönetime yardımcı olmamız gerekiyor. Zaten asıl çalışmamız gereken nokta da o beraber bir şekilde. Birincisi Şam, yani bir gecede veya bir ayda, bir yılda bir İsviçre demokrasisi beklemek çok şey olur, gerçekçi olmaz. Yani oradaki temel sorunların hali, bir defa yönetimde kuşatıcılığın yansıması önemli. Diğer hem coğrafi olarak hem etnisite olarak orada bir yönetime yansıması olmalı. Orada anayasal vatandaşlık üzerinden, yani çeşitli ayrımcılığı da ve bölücülüğü de teşvik etmeden bir bütüncül milli devlet sınırları içerisinde yönetimin kurulabileceğine inanıyorum. Burada sadece bir hassas geçiş dönemi var, o da Suriye muhalefetini oluşturan grupların yani kuzeydeki gruplar biliyorsunuz Suriye Milli Ordusu, Ulusal Kurtuluş Cephesi ve Heyet Tahrir el-Şam, güneyde de gruplar vardı ve bunların aslında bir süreç içerisinde artık bir konsolidasyona gitmesi önemli. Bu hassas bir süreç. Ben bu sürecin iyi yönetileceğini düşünüyorum. O konuda elimizden gelen yardımı yapıyoruz. Çünkü güvenlikle ilgili, asayişle ilgili istikrar sağlandı mı, ekonomiyle ilgili, ticaretle ilgili, kalkınmayla ilgili, altyapıyla ilgili, temel hizmetleri vatandaşa götürmekle ilgili işlemlere de süratle başlanır” dedi.

“Her ülkenin Suriye ile iş birliği yapmak için ne türden bir beklenti içerisinde olduğunu söylemesi lazım”

HTŞ’nin gelecekte atacağı adımlara ilişkin soru üzerine Bakan Fidan, “Şimdi şöyle bizim rolümüz, biz kendi izlenimlerimizi anlatabiliriz ve onlarla ilgili belki şu ana kadarki olan süreç içerisinde belki belli platformları oluşturmada yardımcı olabiliriz, bir araya gelmede. Ama her şeyden önemlisi ben neyi anlatırsam anlatayım karşı tarafa, Heyet Tahrir el-Şam’ın ve Şam’daki yeni yönetimin yaptıklarını gizleyemezsiniz, söyleyemezsiniz. Eğer ben yanlış bir reklam yapıyorsam yalancı çıkan ben olurum. Dolayısıyla hep beraber yeni yönetimin, oradaki arkadaşların ne yaptığına bakacağız. Uluslararası toplumun, bölgesel müttefiklerin, ülkelerin -başta Arap ülkeleri olmak üzere- nasihatlarını dinliyor mu, gerekli adımları atıyor mu? Terörle ilişki kurmaması, azınlıklara kötü muamele yapılmaması, bunlar başlangıç noktaları, fevkalade önemli. Kadın haklarıyla ilgili konular, bunlar önemli. Şu ana kadar bunlardan bir şikayet görmedik ama her şey çok yeni. Dolayısıyla bizim tavsiyemiz gerek Amerikalılara, gerek Avrupalılara, gerek bölgedeki ülkelere temas edin, hangi konularda hassas olduğunuzu, yani evrensellikle ilgili, yani biz burada ülke çıkarlarından değil, burada bir tane ülkenin çıkarı olur, o da Suriye’nin çıkarı ve Suriye halkının çıkarı. Her ülkenin Suriye ile iş birliği yapmak için ne türden bir beklenti içerisinde olduğunu söylemesi lazım. Ben bu noktada yeni yönetimin Suriye’de şu anda çok dikkatli bir diplomatik ilişki tarzı geliştirdiğini ve dikkatli bir diplomatik dil kullandığını görüyorum. Ama eskiden bir laf vardı, bu teyit konularında “güven kontrole mani değildir” diye. Burada da yani güven tabii ki olacak söylenene ama hepimiz burada da göreceğiz yani işlerin nasıl gittiğini. Ama tekrar ediyorum, bizim hep beraber bölge ülkeleri olarak yeni yönetime yardımcı olmamız lazım ki milyonlarca insan, 10 milyondan fazla Suriyeli tekrar evlerine dönsünler, bir ekonomi canlansın. Bölge ülkeleri üzerindeki, Ürdün’ün üzerinde, Mısır’ın üzerinde, Irak’ın üzerinde, Türkiye’nin üzerinde ve Avrupa’nın üzerinde oluşturulmuş basınçlar var. Herkes bu Suriyeli kardeşlerimize ev sahipliği yaptı. Bunların geri dönüp bu basıncın ortadan kalkması da önemli” dedi.

“İsrail hiçbir zaman için Esad’ın gitmesini istemedi”

Suriye’deki gelişmelerin Gazze Şeridi’ndeki duruma etkisi sorulan Bakan Fidan, “Benim bu konuda farklı fikirlerim var. Yani 13 yıl İstihbarat Başkanlığı yaparken, bölgede İranlı arkadaşlarımızla da çok konuştuk. Yani sizin özellikle Suriye’de Beşar Esad’ın İsrail’e karşı bir direniş cephesinin bir unsuru olması meselesi bir şaka. Yani Beşar Esad İranlılara yer veriyordu. Suriye’den İsrail’e herhangi bir askeri harekat gördünüz mü siz? Görmediniz. İsrail’den Suriye’ye askeri harekat gördünüz mü? Görmediniz. İsrail’den yapılan bütün askeri harekatlar İranlı ve İranlı milislere yönelikti, yani Suriye ile ilgili bir problemi yoktu. Esad kendini geriye çekmişti, İran’la İsrail’in kendi toprağında savaşmasını seyrediyordu. Bakın ben size bir şey söyleyeyim, Suriye muhalefeti bundan 6-7 sene önce Şam’da şimdiki yaptıklarını yaptığı sırada, o zaman Biden Başkan Yardımcısıydı, Türkiye’ye geldi, Cumhurbaşkanımızla görüştü ve biz Esad’ın gitmesini istemiyoruz dedi. Biz biliyoruz aslında bu onun değil İsrail’in bir görüşüydü. İsrail hiçbir zaman için Esad’ın gitmesini istemedi. Esad’ın İranlılara verdiği ortamdan mutsuzdu İsrail. Ama Esad’ın genel manada kendisi için faydalı bir aktör olduğunu biliyordu. Yani son güne kadar, Amerikalıların bize söylediği harekat başladıktan sonra da, İsrail, Esad’ın gitmesini istemiyor” dedi.

“Yeni yönetimin de ben İsrail’le bir çatışma arayacağını düşünmüyorum”

“Esad, İsrail’in gündemine hizmet ediyordu ve İsrail’in güçlenmesine katkıda bulunuyordu diyebilir miyiz?” sorusuna cevap veren Bakan Fidan, “Şöyle, yani burada realist politikalar izlemek lazım. Esad’ın yürüttüğü politika belli noktalarda realist politikaydı. Yani burada ben sadece yapılan reklamın yanlışlığını anlatmaya çalıştım. Yeni yönetimin de ben İsrail’le bir çatışma arayacağını düşünmüyorum. Herkesin kendi sınırları içerisinde kendi işine bakması gerekiyor. İsrail’in Suriye topraklarını işgal etmemesi, ondan vazgeçmesi gerekiyor. Suriye’nin de İsrail’e yönelik bir şey yapmaması gerekiyor. Karşılıklı bir şey olursa o zaman yapılabilir. Onun için tehdit algısını yeniden tanımlamak lazım. Şimdi bölgeden İranlı unsurlar çekildiler ve İsrail için temel endişe kaynağının belli noktalarda elimine olmuş olması lazım. Ama İsrail’in halihazırda en kötü senaryoya göre düşünüp, Suriye’deki belli tesisleri vurması ve belli yerleri işgal etmesi de kabul edilebilir bir şey değil. Yani bu bir bağımsız ülkenin, egemen ülkenin toprağının gereksiz yere işgalidir, bunu haklı çıkartacak herhangi bir emare olmadan bunun yapılması da doğru değil” dedi.

“Gazze’de yaşananlar, Batı Şeria’da devam eden işgal ve ilhak, bunların durması gerekiyor”

İsrail’in Suriye topraklarına düzenlediği saldırılara ilişkin soru üzerine Bakan Fidan, “Cevabı basit. Suriye halkının kendi vicdanını, çoğunluğunu temsil eden her iktidar, İsrail’in etrafındaki her iktidar, İsrail için bir tehdittir. Beşar Esad, Suriye halkının çoğunluğunu temsil etmiyordu. Halktan meşruiyet alamadığı için dışarıdaki güçlerden meşruiyet alması gerekiyordu. Yeni gelen yönetimin Suriye halkının temel değerlerini yansıttığı için Şimdi 20 milyon Suriyeliye sorduğunuz zaman İsrail’le ilgili ne düşünüyorsunuz diye, ne diyecekler? Kötü düşünüyoruz diyecekler. Şimdi bu kötü düşüncenin tabii ki iktidarda olması, meşru yansıma bulması İsrail’in işine gelmiyor. Dolayısıyla İsrail burada açıkçası en kötü senaryoyu göz önüne alıp buradan bir zarar gelecek diye birtakım adımlar atıyor. Ama ben hem yeni yönetimle konuştuğum için biliyorum, hem genel şartlarda değerlendirdiğimizde şu anda yeni yönetimin elinde harap olmuş bir ülke var. Milyonlarca insan perişan durumda, bunlara hizmet götürmesi gerekiyor. Bölgede savaşa dayalı, yayılmaya dayalı bir çatışmanın olmaması gerekiyor. Ama şunu da unutmamak lazım, bölge ülkeleri ve bölge halklarının hassas oldukları birkaç tane mesele var. Kudüs konusu önemli, Filistin meselesi önemli. Siz, Filistinli Arap kardeşlerimizi çoluk çocuk demeden soykırıma tabi tutarsanız, bu, bölgedeki bütün halkları, bütün devletleri ister istemez isyana götürür. Bunun durması gerekiyor. Gazze’de yaşananlar, Batı Şeria’da devam eden işgal ve ilhak, yani bunların durması gerekiyor. Bunlar bölgeye çok negatif mesajlar gönderiyor ve bölgedeki halklar belli konularda mahrumiyeti çekerler ama söz konusu Gazze ve Filistin olduğu zaman da seslerini yükseltirler. Yani İsrail’in bunu artık hesaba katması gerekiyor” dedi.

İran ve Rusya’nın Suriye’de soğuk ya da sıcak savaş başlatıp başlatamayacağı konusunda gelen soruya Bakan Fidan, “Tabii ki her zaman için başlatacak yetenekleri olabilir ama ben İran’ın da Rusya’nın da bunu yapacağını düşünmüyorum. İran da Rusya da son derece gelişmiş karar alma mekanizmaları olan iki ülke. Sahadan gelen verileri görüyorlar, yeni döneme bir an önce adapte olup devam etmek gerekiyor. Biz yeni dönemde de hem İran’la hem Rusya’yla da konuşarak sorunları çatışmadan, her iki tarafın lehine olacak şekilde nasıl yönetiriz onu yürütmeye gayret edeceğiz” cevabını verdi.

Suriye’deki terör örgütü PKK/YPG konusunda Türkiye’nin ne yapmayı planladığı sorulan Bakan Fidan, “YPG, PKK’nın Suriye’deki bir koludur. Türkiye’den, Irak’tan, İran’dan ve Avrupa’dan gelmiş uluslararası terörist savaşçıların yönettiği bir organizasyon. Bunu her ne kadar Amerikalılar dünyaya farklı şekilde pazarlasalar da olayın özü bu. Artık bu yalan ortadan kalkmalı. PKK’nın hem Suriye’de Arap topraklarını işgal etmesi, hem Suriye halkının tamamına ait olan doğal gaz ve petrol kaynaklarının üzerine oturması, Kürtlere, Araplara muazzam kötü davranması artık son bulmalı. Yani bu konuda ben artık uluslararası bir anlayışın, birliğin olduğunu düşünüyorum. Arap toprakları kurtulmalı. Ben geçen bir konuşmamda da söyledim, bölgenin otantik halklarının bulduğu otantik topraklar Kürtler, Araplar, Türkmenler, Yezidiler, Aleviler kendi yerlerinde yaşamalı, kimse yerinden edilmemeli. Kürtlerin ait olduğu yerler var, Arapların, Türkmenlerin. Ama başkasının gidip toprağını işgal edip, dışarıdan aldığınız destekle, bu devam edemez ve etmemeli de, etmeyecek de inşallah” dedi.

Esad’ın kardeşi Mahir Esad’ın akıbeti hakkındaki soru üzerine Bakan Fidan, “Bizde bilgi yok. Merak da etmiyorum açıkçası. O, Suriye rejiminin, Suriye’deki yeni yönetimin açıkçası işi, savaş suçlularının artık bulunması ve aranması” dedi.

“Suriye’de Ali Memlük, Hüsam Luka gibi mevkidaşlarınız vardı. Bu insanlar daha sonra ülkeden çıkış için yardım bağlamında sizinle bir temasa geçtiler mi?” sorusuna Bakan Fidan, “Geçmediler” yanıtını verdi.

“Esad’la hiçbir araya geldiniz mi?”

“Geçtiğimiz üç yıl içerisinde Esad’la hiçbir araya geldiniz mi Sayın Bakan?” sorusu üzerine Bakan Fidan, “Yok gelmedim. Yani gelmek için teşebbüsümüz oldu, istedik ama kabul etmediler. Yani ben istedim. Hatta bölgedeki ülkeleri aracı yaptık Irak başta olmak üzere, başka ülkelerin adını da söylemeyeyim. Hepsine hayır” dedi.

Bakan Fidan’dan Esad açıklaması: “İsrail gitmesini istemedi” yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

Suriye’de rejimin muhalifler tarafından devrilmesi sonucu Beşar Esad Rusya’ya kaçtı. Esad rejimine bağlı askerlerin başkent Şam’da yol kenarlarında terk ettiği tanklar, çocukların oyuncağı oldu. Aileleriyle birlikte tankların yanına gelen çocuklar önce zafer pozu verdi, ardından da tankın içerisine girip oynadı.

“Esad idam edilsin”

Çocuklarıyla birlikte Esad rejiminin devrilmesini kutlayan Fatma El Hüseyin, “Deyrizor’dan geldik, orada çok şehit verdik. Allah’a şükür Esad devrildi. Biz de Şam’a geldik. Bunu kutladık, çok mutluyuz. Bütün ülkelerden bize yardım istiyoruz. Esad buraya getirilsin ve idam edilsin” dedi.

Zalim Esad’ın tankları çocuklara oyuncak oldu yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

27 Kasım 2024’te, Heyet Tahrir Şam (HTŞ) liderliğindeki muhalif gruplar, Suriye’de Baas rejimini tamamen sona erdirdi. 2011 yılında başlayan iç savaş süresince binlerce insanın hayatını kaybetmesine yol açan rejim, yıllar süren direnişin ardından çöktü.

Esad’ın kaçışı ve serveti

Baas rejiminin çöküşü sonrası Beşar Esad ve ailesi, Rusya’ya sığındı. Ancak Esad’ın yanında götürdüğü servet tartışma yarattı. Esad’ın ülkesinden yaklaşık 135 milyar dolar değerinde servet kaçırdığını iddia ediliyor.

Bu rakam, Esad’ı modern tarihin en zengin sığınmacılarından biri haline getirdi. Savaş yıllarında Suriye halkının büyük kısmı yoksulluk ve açlıkla mücadele ederken, Esad’ın ülkenin kaynaklarını kendi ailesi için yurt dışına aktardığına dair iddialar, muhalif liderler tarafından sıkça dile getiriliyordu.

Rusya’ya ulaştıktan sonra ailesiyle birlikte Moskova’da koruma altına alınan Esad’ın, Kremlin tarafından insani gerekçelerle sığınma hakkı verildiği açıklandı. Ancak servetiyle birlikte ülkeden kaçışı, uluslararası toplumda büyük tepki çekti. 

Düşüş öncesi hesaplaşma

Esad’ın 135 milyar dolar kaçırdığını anlatan rejim istihbaratından Halid Beyye “Son düşüş öncesi çok büyük hesaplaşma oldu. Rusya taraftarı komutanlar ve İran destekli komuta kademesi arasında büyük çekişme yaşandı. Halep Komutanı General Muhammed Safadli ve Rusya’nın sadık generali Süheyl Hasan arasında ilk kavga yaşandı. Askerî İstihbarat ve ordu arasında bilgi akışı durdu. Halep düştüğü gün başlayan bozgun muhalifleri Şam’a getirdi” dedi.

Komuta kademesinden 273 üst düzey komutanın da rejim tarafından infaz edildiği belirtildi.

Zulüm ve kaosla zengin oldu! Zalim Esad’ın kaçırdığı servet ortaya çıktı yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.