Yeniden Refah Partisi Genel Başkan Vekili ve AR-GE’den Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Doğan Aydal, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın kaya gazı çıkarmaya yönelik hidrolik kırma çalışmalarına ilişkin yazılı açıklama yaptı. Aydal, Diyarbakır, Erzurum ve Trakya bölgelerinde planlanan çalışmaların çevre, su kaynakları ve deprem riski açısından ciddi tehlikeler barındırdığını uyarısında bulundu.

Aydal, “Enerji Bakanlığı’nın hidrolik kırma tekniğiyle Kayagazı çıkarma inadı, Diyarbakır, Erzurum ve Trakya’da topraklarımızı, suyumuzu zehirleyebilir ve deprem riskini arttırabilir.” dedi.

Prof. Dr. Doğan Aydal, Türkiye’de 2012 yılından itibaren kaya gazı üretimine yönelik girişimlerin sürdüğünü ancak geçen 14 yıllık süreçte ticari ölçekte başarılı bir üretim gerçekleştirilemediğini belirtti. Türkiye’de aktif ve kapsamlı bir kaya gazı üretiminin halen bulunmadığını kaydeden Aydal, hidrolik kırma yönteminin oluşturabileceği risklerin yıllar önce kamuoyuyla paylaşıldığını söyledi.

Aydal, konuya ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığımız 2012’den itibaren yıllardır Kayagazı çıkarmaya çalışmış ancak geçen 14 yıl içinde başarılı olamamıştır. Türkiye’de aktif ve ticari ölçekte kapsamlı bir kayagazı üretimi henüz bilinmemektedir. Kayagazı çıkartmanın topraklarda, sularda oluşturacağı olumsuz etkinin nasıl oluştuğunu ve depremi nasıl tetiklediğini yıllar önce de detayıyla açıklamıştık. Detaylar, EKOVİTRİN dergisi 2013-Mayıs sayısında sayfa 108- 116 sayfaları arasında görülebilir. (https://doganaydal.com/CmsFiles/FaaliyetGalerisi/92/28._ULUSLARARASI__EKOVITRIN__MAYIS_2013_KAYAGAZI_.pdf)
Bu konu, Enerji Bakanımız Sayın Alpaslan Bayraktar döneminde tekrar canlandırılmaya çalışılmaktadır.

“Kayagazı üretimi için Hidrolik parçalama çalışmaları yeniden başladı”
TPAO ile TransAtlantic Petroleum ve Continental Resources ortaklığında Valeura Energy, Stellar Energy Advisors Limited, Shell ve ExxonMobil adlı ABD ortaklı uluslararası şirketler ile kayagazı çıkartmak için anlaşma yapılmıştır. Çalışmalar Diyarbakır Havzası’nda (Silvan, Bağdere) yoğunlaşmıştır. TPAO tarafından yürütülen faaliyetlerle, Katin-6, Derin Barbeş-1 ve Derin Barbeş-3 gibi kuyularda bölgedeki potansiyel sahalarda üretim denemeleri ve arama sondajları gerçekleştirilmektedir. Bölgede 24 kuyu açılacağı Sn. Enerji Bakanı tarafından belirtilmiştir. Diyarbakır’ın yanı sıra Trakya ve Erzurum bölgelerinde de kaya gazı potansiyeli (basenleri) olduğu ifade edilmekte ve bu bölgelerde de çalışmalar başlatılacağı belirtilmektedir.
Buraya kadar anlatılanlara bakılarak “ne güzel çalışıyorlar” denilebilir. Ancak konunun ilk bakışta gözükmeyen birçok olumsuz yönleri vardır.

“Hidrolik kırma sırasında su ve kum yanı sıra 650’si kanserojen 2500 kimyasal kullanılmaktadır”

ABD Demokrat Parti üyeleri Henry Waxman, Edward Markey ve Diana DeGette’nin hazırladığı rapordan bazı rakamları aktarmakta yarar var. Üyelerin hazırladığı rapora göre, bu sondajlar esnasında kullanılan kimyasalların ve maddelerin sayısının 2 bin 500’den fazla olduğu ve bu maddelerden 650 tanesinin Temiz İçme Suyu kanunundaki listede olmaması gereken kanserojen malzemelerden olduğu ve aynı maddelerin havayı kirleten kanserojen maddeler listesinde de bulunduğunu belirtmişler. Hidrolik parçalama-kırma işlemleri sırasında her kuyunun 4,5 ile 13,5 milyon litre suya ihtiyaç duyduğu ifade ediliyor. Raporda, ABD’deki her kuyunun ömrü boyunca ortalama su tüketiminin 30 bin metreküp su olduğu ifade ediliyor. Bu arada kullanılan kimyasallar ve diğer kum ve benzeri malzemelerin de milyonlarca litre olduğu görülüyor. Bu rakamın kuyu sayısı arttıkça artacağı düşünülürse ortaya çıkacak su ve kimyasal tüketiminin ve dolayısıyla çevrede oluşacak kirlenmenin boyutları daha rahat anlaşılabilir. Gaz çıkarılmış olsa bile bölgede kalan kimyasalların toprağı, suyu kirletmesi kaçınılmaz bir sonuç olacaktır.

“Hidrolik parçalama tekniği deprem sayısını arttırmaktadır”

“ABD’deki Hidrolik parçalama-kırma işlemleri sırasında meydana gelen olayların bölgedeki deprem olaylarını tetiklediği iddiaları da hemen her platformda konuşulmaktadır.” Diyen Aydal uyarılarına şöyle devam etti:

“Amerika Jeolojik Araştırma Kurumu (USGS) küçük ölçekli depremlerin halk için bir korku oluşturmadığını bildirmekle beraber, üretim yapılan bu bölgelerde, 2009 yılında Richter ölçeğine göre büyüklüğü 3’den fazla 50 depremin, 2010’da 87 depremin ve nihayet 2011’de 134 depremin olduğunu kabul etmektedir. Bu rakamların her yıl daha fazla oluşu ve 2000’li yıllardakine oranla altı kat daha fazla oluşuna da dikkat çekiyorlar. Bu olayların devamında daha büyük ölçekli depremlerin olma ihtimalinin de bulunduğunu ayrıca vurgulanmaktadır. Nitekim, Columbia Üniversitesi sismologları 2011 yılı boyunca Youngtown, Ohio’da Richter ölçeğine göre 4 civarında oluşan depremlerin sebebini de bu bölgedeki hidrolik parçalama-kırma işlemlerine bağlamaktadırlar. Memphis Üniversitesi Deprem Araştırma Merkezi bu depremlere, kuyulardan basınçla pompalanan suların bölgedeki fayları kaygan hale getirmesinin yol açtığını ifade ediyor. Benzer deprem artışlarının Texas’daki hidrolik parçalama-kırma bölgelerinde de oluşması, bu tekniği Ülkemizde de yaymak isteyenlerin dikkatlice izlenmesi gereken bir diğer husustur.”

“Türkiye’de Hidrolik çalışma yapılan yerler Deprem kuşaklarına çok yakındır ve yeni depremleri tetikleyebilir”

Diyarbakır Silvan bölgesi Doğu Anadolu Fay Sistemi’ne (DAF) ve Güneydoğu Anadolu Bindirme Kuşağı (GAB) gibi iki aktif faya çok yakındır. Trakya bölgemizin de Kuzey Anadolu Fayı gibi önemli fay hatlarına yakın olduğu bilinmektedir. Sayın Bakanın ifadesine göre, sadece kayagazı çıkartmak için uygulanan 12.000 PSI basınç (2,54 cm kare başına uygulanan yaklaşık 6000 kilo basınç ) gibi çok büyük bir basıncın yol açacağı deprem tetikleme riski değil, çatlatma sonrası oluşan atık suyun yer altına büyük bir basınçla tekrar pompalanmasının da depremleri tetikleyen önemli bir faktör olacağı bilinmektedir.

“Hidrolik kırma tekniği birçok ülke ve eyalette yasaklanmıştır”

Bu olumsuz sebeplerle ABD merkezli uluslararası şirketlerin kayagazı çıkartmak için kayalara uyguladığı hidrolik parçalama tekniği, başta Fransa, İngiltere, Almanya, Avusturya ve Bulgaristan olmak üzere birçok ülkede yasaklanmıştır. Ayrıca ABD’deki NewYork (2015), Vermont (2012), Maryland (2017), Washington (2019), California (2024) eyaletlerinde de yasaklanmıştır.

“Devlet, Siyasi partiler ve bölge halkları bu çalışmaları dikkatle takip etmelidir”

Genel Başkan Vekili Prof. Dr. Doğan Aydal açıklamasını şu sözlerle tamamladı:

“Bu bölgelerde yaklaşık 650 milyar metreküp kayagazı bulunduğunu ifade eden kurum TPAO değil, bölgede hiçbir önemli yer çalışması yapmayan Amerikalılardır. 14 yıl başarısız olduktan sonra bu bölgelere tekrar gelip çalışma yapmak istemelerinin muhtemel farklı sebepleri, Devlet, siyasi partiler ve bölge halkı tarafından çok dikkatli bir şekilde araştırılmalıdır. Önlem alınmaz ve bu çalışmalar engellenmezse, gaz çıksa bile aslan payını yabancı şirketler alacağı, kimyasallarla kirlenmiş toprak ve suyun, insanlara vereceği dolaylı zararların bize kalacağı şüphesizdir. Sayısı artacak depremlerin oluşturacağı zararlar ise hesap edilemez boyutlara ulaşabilir.”

Yeniden Refah Partili Prof. Dr. Doğan Aydal’dan kritik uyarı yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.