Türkiye’de çocuklar, hak ihlallerinin gölgesinde yaşam mücadelesi veriyor. FİSA’nın raporuna göre 2025 yılında en az 892 çocuk önlenebilir nedenlerle hayatını kaybederken, son 10 yılda cezaevlerindeki çocuk sayısı yüzde 120 artarak 4 bin 500’ü aştı.23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı geride kalırken, ülkedeki çocukların karşı karşıya olduğu tablo dikkat çekiyor. Cezaevindeki çocuklardan, çalıştırılan ve şiddete maruz kalanlara kadar birçok alanda hak ihlalleri sürerken, veriler durumun giderek ağırlaştığını ortaya koyuyor.

FİSA Çocuk Hakları Merkezi’nin “Türkiye’de Çocuğun Yaşam Hakkı” raporuna göre 2025 yılında en az 892 çocuk önlenebilir nedenlerle yaşamını yitirdi. Bu ölümlerin 103’ünün kamu kurumlarında yaşanan olaylar ya da kamu görevlilerinin ihmali sonucu gerçekleştiği, 789’unun ise yeterli koruyucu ve önleyici politikaların hayata geçirilmemesi nedeniyle meydana geldiği belirtiliyor.

ÇOCUK MAHKUM SAYISI YÜZDE 120 ARTTI

Öte yandan Gündem Hapishane’nin verileri, cezaevlerindeki çocuk sayısındaki artışı gözler önüne seriyor. Yaklaşık 10 yıl önce 2 bin 56 olan çocuk mahkum sayısı, 2026 Nisan itibarıyla yüzde 120 artarak 4 bin 524’e yükseldi. Bu çocukların 3 bin 264’ünün tutuklu, 1260’ının ise hükümlü olduğu ifade edilirken, 0–6 yaş arası 891 çocuğun da anneleriyle birlikte cezaevinde kaldığı kaydedildi.

2025’TE EN AZ 95 ÇOCUK ÇALIŞIRKEN HAYATINI KAYBETTİ

Raporda ayrıca çocuk işçiliğine dikkat çekilerek, 2025 yılında en az 95 çocuğun çalışırken hayatını kaybettiği, 5 çocuğun ise Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) kapsamında çalıştırılırken yaşamını yitirdiği bilgisine yer verildi. Bu veriler, çocukların yaşam hakkı başta olmak üzere temel haklarının korunmasına yönelik politikaların yetersizliğini bir kez daha gündeme taşıdı.

Binlerce çocuk demir parmaklıklar ardında yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

Yeni düzenleme ile özellikle yaşlı, hasta, hamile veya engelli mahkûmlar için de özel infaz şartları devreye giriyor. Hükümet, bir yandan cezaevi yoğunluğunu azaltmayı, diğer yandan hükümlülerin topluma yeniden kazandırılmasını amaçlıyor.

Erken Açık Cezaevi Hakkı Genişletiliyor

İnfaz paketine göre, 31 Temmuz 2023’e kadar işlenen suçlar için kapalı cezaevlerinde bulunan hükümlüler üç yıl önceden açık cezaevine geçebilecek. Hâlihazırda açık cezaevinde bulunanlar ise doğrudan denetimli serbestlikten yararlanarak tahliye edilebilecek.

Ancak tahliyeler otomatik olmayacak. Gözlem kurulları, hükümlülerin iyi hal, pişmanlık, sosyal faaliyetlere katılım gibi kriterleri karşılayıp karşılamadığına göre karar verecek.

Hasta, Hamile, Yaşlı Mahkûmlar İçin Özel Hükümler

Yeni infaz paketinin en dikkat çeken maddelerinden biri de özel gruplara yönelik esneklikler. Hamile kadınlar ve küçük çocuğu olan anneler, cezalarının 5 yılını evde infaz edebilecek. Ayrıca, ciddi sağlık sorunları bulunan yaşlı, hasta ya da engelli hükümlüler için adli tıp raporu doğrultusunda 8 ila 10 yıla kadar dışarıda infaz imkânı getirilecek.

Bu sayede cezaevi koşullarında yaşamını sürdüremeyen bireyler, insan onuruna yakışır bir biçimde ceza sürecini tamamlayabilecek.

Örgüt Adına Suç İşleyenlerle İlgili Belirsizlik Sürüyor

Anayasa Mahkemesi’nin iptal ettiği “örgüt adına suç işlemek” düzenlemesi sonrasında, bu konudaki yasal boşluk henüz doldurulmadı. AK Parti kaynakları, yeni bir tanımın da iptal riski taşıması nedeniyle bu alanda herhangi bir düzenleme yapılmayabileceği görüşünde. Dolayısıyla, bu kişilere yönelik infaz rejimi belirsizliğini koruyor.

Cezaevlerinde Kapasite 410 Bini Aştı

2024 yılı sonu itibarıyla Türkiye genelindeki cezaevlerinde kapasitenin 410 bini geçtiği bildirildi. Yeni infaz düzenlemesiyle hem bu yoğunluğun düşürülmesi hem de toplumsal güvenlikten ödün vermeden adalet sisteminde daha esnek ve insan odaklı bir yaklaşım benimsenmesi hedefleniyor.

Özetle:

• Kimleri kapsıyor? 31 Temmuz 2023’ten önce suç işleyen hükümlüler
• Kaç kişi tahliye olabilir? 45-50 bin arası
• Nasıl? Gözlem kurulu onayıyla, iyi hâlli olanlar denetimli serbestlikten yararlanacak
• Özel gruplar? Hamile, çocuklu kadınlar, yaşlı, hasta, engelliler için evde infaz imkânı
• Ne zaman çıkabilir? Bayram öncesi Meclis’ten geçmesi bekleniyor

Yeni infaz yasasında bayram öncesi sürprizi! Kimler serbest kalacak? yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.