Tokat’ta cuma akşamından bu yana ardı arkası kesilmeyen hastane başvuruları şehirde adeta kırmızı alarm verdirdi; binlerce kişinin aynı şikayetlerle acil servislere akın etmesinin ardından kriz masası kurularak eğitime ara verildi ve içme suları acil olarak mercek altına alındı.

HASTANEYE BAŞVURANLAR REKOR SEVİYEDE

9 Ekim Cuma akşamından 11 Ekim Pazar sabahına kadar bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishal şikayetleriyle sağlık kuruluşlarına gidenlerin sayısı hızla artarak 2 bin 914’e yükseldi. Hastanelerde tedavi ve takipleri devam eden 18 çocuğun genel sağlık durumlarının iyi olduğu ve yakından izlendikleri açıklandı.

EĞİTİME BİR GÜN ARA VERİLDİ Salgının yayılmasını önlemek ve okullarda detaylı dezenfeksiyon çalışmaları yürütebilmek amacıyla, 12 Ekim Pazartesi günü il merkezindeki tüm resmi ve özel eğitim kurumları ile rehabilitasyon merkezlerinde eğitime ara verildi. Ayrıca kamuda çalışan engelli ve hamile personelin de aynı gün idari izinli sayılacağı duyuruldu.

ŞEBEKE SUYUNU KESİNLİKLE İÇMEYİN

Krizin kaynağını tespit etmek için kentin farklı noktalarından alınan su numuneleri, incelenmek üzere Ankara Halk Sağlığı Referans Laboratuvarı’na gönderildi. Üç gün içinde çıkması beklenen sonuçlar netleşene kadar Tokat Valiliği, vatandaşları şebeke suyunu içme ve yemek hazırlama amacıyla kesinlikle kullanmamaları, sadece ambalajlı su tüketmeleri konusunda uyardı. Şebeke suyunun yalnızca içme dışındaki günlük ihtiyaçlarda kullanılabileceği vurgulandı.

BELEDİYE BAŞKANININ ÖNCEKİ AÇIKLAMASI

Tokat Belediye Başkanı Mehmet Kemal Yazıcıoğlu, daha önce suların temiz olduğunu belirterek şu açıklamayı yapmıştı: “Şehrimizin dört bir yanından alınan içme suyu numuneleri düzenli olarak analiz edilmektedir. İçme sularında yapılan gözlemsel kontrollerde herhangi bir koku ve renk değişimine rastlanmamıştır. Yağışların yoğun olduğu dönemde bile içme suyu kalitesinde herhangi bir değişim tespit edilmemiştir. En son 5 Ekim 2026 tarihinde yapılan test sonuçlarında ise herhangi bir olumsuzluğa rastlanmamıştır. Test sonuçları açıklanana kadar vatandaşlarımızın geçici bir süre temkinli ve kaynatarak su kullanmasını önemle rica ediyorum. Bu süre zarfında klorlama nedeniyle içme sularında hafif bir koku olabilir. Vatandaşlarımızın doğru bilgilendirme için resmi kurumlarımızı takip etmeleri önemle rica olunur.”

ÖNCE ÇOCUKLARI SONRA YETİŞKİNLERİ VURDU

İl Sağlık Müdürlüğü Halk Sağlığı Hizmetleri Başkanı Dr. İhsan Canbolat ise sürecin nasıl geliştiğini ilk gün şu sözlerle özetlemişti: “Bize ilk etapta çocuk hastalarımız bulantı, kusma ve karın ağrısı şikayetiyle başvurdu. Daha sonra yetişkin hastalara sıçrama oldu. 15 yatan hastamız var, hepsinin genel durumu iyi. Dün saat 21.00 sıralarında başlayan başvurularda toplam sayı 1300-1400 civarında, ancak süreç devam ettiği için sayılar değişkenlik gösterecektir.”

Binlerce kişinin hastahanelere başvurduğu şehirde okullar tatil edildi yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

GİZEMLİ ÖLÜM VE KARANTİNA

28 yaşındaki laboratuvar çalışanı Darya Shipilova’nın “kaynağı bilinmeyen zatürre” olarak kayıtlara geçen şüpheli ölümü bölgede paniğe yol açtı. Yerel basında akciğer vebası iddiaları dolaşırken, Rus yetkililer genç kadınla temas eden yaklaşık 200 kişiyi hızla karantinaya aldı. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ise Rusya’nın bilgi paylaşımındaki gecikmesini “kabul edilemez” bularak kapsamlı bir risk değerlendirmesi için acil veri talebinde bulundu.

BİNLERCE YILLIK PATOJENLER

Bilim insanları, Sibirya’daki donmuş toprakların (permafrost) erimesiyle on binlerce yıldır uykuda olan mikroorganizmaların yeniden açığa çıkabileceği konusunda uyarıyor. Araştırmalarda çiçek hastalığı ve influenza gibi virüslerin genetik izlerine rastlanırken, antibiyotik direnci taşıyan eski bakterilerin veya günümüz insanının bağışıklığının olmadığı bilinmeyen patojenlerin ortaya çıkma ihtimali büyük kaygı yaratıyor.

KÜRESEL ISINMA TETİKLİYOR

Arktik bölgesinin hızla ısınması ve sanayi faaliyetlerinin artması, donmuş toprakların çözülmesini hızlandırarak olası salgınların yayılma riskini artırıyor. 2016 yılında yine Sibirya’da çözülen buzullar nedeniyle ortaya çıkan ve 12 yaşında bir çocuk ile 2 bin 300’den fazla ren geyiğinin ölümüne yol açan şarbon salgını, bu tehlikenin en somut örneği olarak gösteriliyor. Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sonrası kesintiye uğrayan uluslararası bilimsel iş birlikleri ise bu alandaki hayati araştırmaları zorlaştırıyor.

Sibirya’da korkutan ölüm: On binlerce yıllık virüsler uyanıyor mu? yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

​Çevresine gülücükler saçan, işinde gücünde tıkır tıkır ilerleyen ve sosyal ortamlarda neşesiyle parlayan birinin aslında için için kan ağlıyor olabileceği kimin aklına gelir? Cambridge Üniversitesi’nden Dr. Olivia Remes bu durumu, kişinin dışarıdan mutlu görünmesine rağmen iç dünyasında mutsuz hissetmesi olarak açıklarken; bunun resmî bir klinik tanı olmadığını ancak dışa yansıtılan görüntüyle içsel sıkıntı arasındaki uçurumu anlatmak için kullanıldığını vurguluyor.

​İNSANLAR YAŞADIKLARINI NEDEN GİZLİYOR?

Bazı bireyler içlerindeki sıkıntıyı yoğun iş temposuna veya strese yorarken; birçoğu yargılanmaktan, güçsüz görünmekten veya başkalarına yük olmaktan korktuğu için duygularını adeta sır gibi saklıyor. Özellikle mükemmeliyetçi ve sorumluluk bilinci yüksek kişiler ile aileden ve toplumdan gelen beklentilerin altında ezilenler, zorlandıklarını kabullenmekte ve bu konuda açıkça konuşmakta büyük güçlük çekiyor.

​DEPRESYONUN GÖZDEN KAÇAN YEDİ BELİRTİSİ

Uzmanlara göre dışarıdan belli olmayan bu depresyonun göz ardı edilmemesi gereken 7 gizli işareti bulunuyor:

1. ​Eskiden keyif alınan aktivitelere ve hobilere ilginin azalması.
2. ​Atipik depresyonda da görülen, kol ve bacaklarda günlük hareketleri bile zorlaştıran yoğun bir ağırlaşma hissi.
3. ​Başkalarının yanındayken iyi görünülse de planları sık sık iptal etme eğilimi.
4. ​Eskisinden çok daha fazla uyunmasına rağmen gün boyu geçmeyen yorgunluk hissi.
5. ​Sıradan eleştirilere veya reddedilmelere karşı eskiye kıyasla aşırı hassaslaşmak.
6. ​Sıkıntıları maskelemek için sosyal ortamlarda sürekli neşeli veya yardımsever görünme çabası.
7. ​Dışarıdaki özgüvenin aksine iç dünyada artan yetersizlik, boşluk, değersizlik hissi ve sürekli kendini eleştirme durumu.

​UZMANLARDAN DESTEK ALMAK ÇOK ÖNEMLİ

BBC Türkçe’de yer alan habere göre, Exeter Üniversitesi’nden klinik psikolog Prof. Barney Dunn depresyonun kişiyi yalnızlaştırdığına dikkat çekiyor. Uzmanlar, bu 7 belirtinin tek başına tanı için yeterli olmadığını ancak uzun sürmesi halinde mutlaka güvenilen biriyle bağ kurulmasını ve bir sağlık uzmanına başvurulmasını öneriyor. Kişinin ihtiyacına göre psikoterapi, ilaç tedavisi ve sosyal destek gibi yöntemler uygulanabiliyor.

Dışarıdan mutlu içeriden yıkık: Gülümseyen depresyon tehlikesi yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

​Yapay zekanın iş gücü piyasasındaki sınırları her geçen gün genişlerken, en korunaklı meslek gruplarından biri olan hekimlik alanında devrim niteliğinde bir adım atılıyor. ABD’nin Utah eyaleti, sağlık hizmetlerinde teknoloji girişimlerinin önünü açmak amacıyla yapay zekaya doğrudan teşhis koyma ve reçete düzenleme yetkisi tanıyan ilk eyalet olarak tarihe geçmeye hazırlanıyor. “Düzenleyici kum havuzu” (regulatory sandbox) mevzuatı kapsamında hayata geçirilecek bir yıllık pilot program, yapay zekanın rutin sağlık hizmetlerini devralıp alamayacağına dair ilk büyük sınav olacak.

​İLK AŞAMADA SADECE AKNE TEDAVİSİ

Yetkililer, kamuoyundaki endişeleri gidermek amacıyla programın sınırlarını ilk etapta oldukça dar tuttu. Bir yıl sürecek pilot uygulama kapsamında yapay zeka sadece hafif ve orta şiddetteki akne (sivilce) şikayeti olan hastaları muayene edebilecek. Sistem üzerinden narkotik, bağımlılık yapıcı veya ağır sistemik ilaçlar verilemeyecek; sadece haricen sürülen cilt kremleri reçete edilebilecek. Güvenlik mekanizması gereğince, sistemin yazdığı ilk 100 reçete uzman hekimlerin doğrudan incelemesinden geçecek. Takip eden 400 hasta sürecinde ise haftalık geriye dönük denetimler uygulanarak yapay zekanın kararları çapraz kontrole tabi tutulacak.

​HEKİMLERDEN “HALÜSİNASYON” VE “SORUMLULUK” UYARISI

Sistemin sağlık hizmetlerine erişimi ucuzlatacağı ve doktorların yoğun randevu yükünü hafifleteceği savunulsa da, tıp dünyası karara oldukça tepkili. Utah Tabipler Birliği (UMA) ve bağımsız uzmanlar, klinik sezginin makinelerle ikame edilemeyeceğini vurguluyor. Uzmanlar, yapay zekanın yanıltıcı teşhis (halüsinasyon) riskine dikkat çekerek, geçmişte bir hastanın ChatGPT tavsiyesiyle sofra tuzu yerine sanayi kimyasalı olan sodyum bromür tüketerek ağır zehirlenmesini örnek gösteriyor. Öte yandan, yapay zekanın yanlış teşhis koyması veya hastada alerjik reaksiyon gelişmesi durumunda hukuki ve cezai sorumluluğun kime (yazılım şirketine mi, hastaya mı, yoksa eyalete mi) ait olacağı sorusu ise henüz yasal bir zemine oturtulmuş değil.

​KÜRESEL SAĞLIK SİSTEMİ İÇİN EMSAL OLABİLİR

Utah’ta başlayacak olan bu pilot denemenin sonuçları, tüm dünyada sağlık sistemlerinin geleceğini doğrudan etkileme potansiyeli taşıyor. Programın başarılı olması halinde; grip, alerji, idrar yolu enfeksiyonu ve kronik ilaç yenilemeleri gibi rutin tıbbi süreçlerde insan hekimlerin yerini yapay zeka algoritmalarının almasının önü açılabilecek.

Yapay Zeka’nın ‘tedavi ve reçete’ alanında yeni dönemi başlıyor! yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

​Dünyanın gözü kulağı bir anda Rusya’nın İrkutsk kentinden gelen gizemli ölüm haberine çevrildi. Köklü bir veba araştırma merkezinde çalışan genç bir personelin aniden fenalaşıp hayatını kaybetmesi, biyolojik güvenlik ihlali ve yeni bir küresel salgın endişelerini adeta yeniden alevlendirdi. Rus yetkililerin “zatürre” savunmasına rağmen bölgede alınan olağanüstü karantina tedbirleri şüpheleri iyice artırırken, Washington yönetimi de gelişmeleri anbean mercek altına aldığını duyurdu.

​GENÇ LABORANT İKİ GÜNDE ÖLDÜ

Alman haber dergisi Der Spiegel’in aktardığı bilgilere göre, İrkutsk Sibirya ve Uzak Doğu Veba Araştırma Enstitüsü’nde görevli 28 yaşındaki kadın laborant, mesaisi sırasında aniden rahatsızlandı. Enstitüye yakın Şelehov (Shelekhov) kentindeki bir hastaneye kaldırılan genç kadın, durumunun hızla kötüleşmesi üzerine hastaneye yatışından sadece iki gün sonra yaşam mücadelesini kaybetti. Genç laborantın hangi patojene maruz kaldığı netlik kazanmazken, Rus resmi makamları ölüm sebebinin akciğer iltihabı (zatürre) olduğunu öne sürdü.

​ONLARCA KİŞİYE SIKI KARANTİNA

Rusya’nın açıklamaları uluslararası kamuoyunu tatmin etmezken, ölüm vakasının hemen ardından bölgedeki tedbirler en üst seviyeye çıkarıldı. Hayatını kaybeden laborantla teması bulunduğu belirlenen onlarca kişi ve enstitü personeli derhal karantinaya alındı. Olayın ciddiyeti üzerine Rusya İnsan Sağlığı ve Tüketiciyi Koruma Kurumu (Rospotrebnadzor) Başkanı da tecrit önlemlerini yerinde denetlemek üzere bizzat bölgeye gitti.

​ABD GELİŞMELERİ YAKINDAN İZLİYOR

Sibirya’daki bu şüpheli ölüme ABD yönetiminden de en üst düzeyde tepki gecikmedi. Durumun titizlikle gözlemlendiğini belirten ABD Başkanı Donald Trump, Rusya yönetimine her türlü desteği vermeye hazır olduklarını iletti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise ortada henüz panik yaratacak bir tablo olmasa da vakanın ciddiyetle ele alınması gerektiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:

​”Rusya’dan gelen verilere bakıldığında, laboratuvardaki bir personelin enfekte olduğu anlaşılıyor. Hastalığın tesis içinde başka kişilere de yayılmış olabileceğine dair haklı bir endişe söz konusu. İki ülke arasındaki doğrudan seyahat bağlantılarının azlığı nedeniyle ABD açısından doğrudan tehdit şu an için sınırlı görünse de bulaşıcı enfeksiyonların sınır tanımaksızın hızla yayılma potansiyeli her zaman mevcuttur.”

​SİBİRYA’DA DOĞAL VEBA TEHDİDİ

Vebaya neden olan Yersinia pestis bakterisi, Sibirya’nın belli bölgelerinde ve Orta Asya bozkırlarında kemirgenler ile pireler arasında endemik olarak bulunuyor. Modern tıp sayesinde Rusya’da insanlarda veba görülme sıklığı oldukça nadir olsa da, olayın doğrudan veba, tularemi ve şarbon gibi ölümcül patojenlerin incelendiği özel bir araştırma enstitüsünde yaşanması, “laboratuvar kaynaklı sızıntı veya kaza” ihtimalini güçlü bir şekilde gündemde tutuyor.

Rusya’nın ‘veba’ paniği ABD’yi alarma geçirdi yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

İnsanlık tarihinin en büyük kabuslarından biri olan ve milyonlarca kişiyi hayattan koparan veba, Sibirya’da yaşanan korkunç bir laboratuvar kazasıyla adeta küllerinden doğarak yürekleri ağza getirdi. İrkutsk Veba ile Mücadele Araştırma Enstitüsü’nde çalışan 28 yaşındaki Darya Şipilova’nın canlı bakteri kültürlerini toplarken kaza eseri test tüpünü kırması, bölgede eşi benzeri görülmemiş bir sağlık krizinin pimini çekti. Genç kadının hızla fenalaşıp hayatını kaybetmesiyle birlikte kentte bulaş şüphesiyle olağanüstü hal ilan edildi.

BEŞ HASTANEDE SIKI KARANTİNA Eylül ayı sonunda yaşanan kazanın ardından 29 Eylül’de Şelehov Bölge Hastanesi’ne kaldırılan ve solunum cihazına bağlanan Şipilova, 1 Ekim’i 2 Ekim’e bağlayan gece hayatını kaybetti. Ölümün hemen ardından temas zincirini kırmak için harekete geçildi; aralarında bir doğum evinin de bulunduğu 5 hastane ve klinikte hasta kabulü durdurularak karantina başlatıldı. Genç kadınla doğrudan ya da dolaylı temas kuran 197 kişi takibe alınırken, 189 kişi özel tecrit altına alındı.

HAYATI DURDURAN OLAĞANÜSTÜ TEDBİRLER Tehlikeli salgın şüphesi, kentin günlük yaşamını adeta felç etti. İrkutsk’taki üniversiteler yüz yüze eğitime ara vererek uzaktan eğitime geçerken, dev İrkutsk Alüminyum Fabrikası’nda (RUSAL) çalışanlara maske takma zorunluluğu getirildi. Bölgede tam koruyucu biyolojik tulumlu uzmanlar sahaya inerken, temaslıları taşıyan ambulanslara Rusya Federal Güvenlik Servisi (FSB) ekiplerinin eşlik etmesi paniğin boyutunu gözler önüne serdi.

HAVADAN BULAŞAN ÖLÜMCÜL TÜR Vakayı böylesine dehşet verici kılan en büyük detay ise hastalığın hıyarcıklı veba değil, çok daha ölümcül olan “akciğer vebası” olma ihtimali. Solunum yoluyla doğrudan insandan insana geçebilen bu tür, ilk saatlerde güçlü antibiyotik tedavisi uygulanmazsa neredeyse kesin ölümle sonuçlanıyor. Laboratuvardaki kaza sırasında bakterinin doğrudan solunması ihtimali, tehlikeyi en üst seviyeye çıkardı.

RESMİ SANSÜR VE ÇELİŞKİLİ BİLGİLER Olayın ardından Rus makamlarının bilgi karartması uyguladığı iddiaları büyük tepki topladı. Doktorlar kendi aralarında “akciğer vebası” tanısını koysa da, idari baskılar nedeniyle resmi raporlara “etiyolojisi belirsiz zatürre” yazıldığı öne sürüldü. Buryatya Cumhuriyeti Başkanı Aleksey Tsıdenov’un veba ölümünü doğrulayan mesajını dakikalar sonra değiştirmesi, İrkutsk Valisi İgor Kobzev’in “veba” kelimesini kullanmaktan kaçınması ve yayınlanan resmi seyahat uyarılarının aniden silinmesi sansür iddialarını güçlendirdi.

MOSKOVA’DAN ACİL MÜDAHALE GELDİ Krizin yerel makamların kontrolünden çıkması üzerine Rusya Baş Sıhhi Müfettişi Anna Popova, acil durum kriz masasını bizzat yönetmek üzere Moskova’dan İrkutsk’a uçtu. Federal kurum durumun kontrol altında olduğunu açıklasa da, Rusya Soruşturma Komitesi laboratuvardaki ihmaller nedeniyle “ölümle sonuçlanan iş sağlığı ve güvenliği ihlali” suçlamasıyla resmi bir adli soruşturma başlattı.

Rusya’da laboratuvar kazası dehşeti: Dünyanın yarısını yok eden veba yeniden hortladı yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

​Yıllar geçtikçe isimleri veya ufak tefek detayları unutmak birçoğumuzun içine dert olsa da, Arizona Üniversitesi’nden gelen yeni bir araştırma bu duruma bambaşka bir pencereden bakmamızı sağlıyor. Bilim insanlarına göre beynimiz yaşlanırken çaptan düşmüyor; tam aksine, yılların getirdiği birikimi çok daha verimli kullanabilmek ve değişen ihtiyaçlara ayak uydurabilmek için yepyeni bir adaptasyon sürecine giriyor.

​AYRINTILAR YERİNE BÜYÜK RESME ODAKLANIYOR

Perspectives on Psychological Science dergisinde yayımlanan çalışmanın temelini, geleneksel “telafi ve gerileme” yaklaşımına karşı çıkan “uyarlanabilir yaşlanma” hipotezi oluşturuyor. Bu yaklaşıma göre, yaş ilerledikçe yeni bilgilerin işlenmesinde rol oynayan hipokampusa olan ihtiyaç azalırken, beynin ön kısımları daha fazla devreye giriyor. Bunun sonucunda yaşlı beyin; isim, yer veya ince detayları hatırlamak yerine geçmiş tecrübeleri harmanlayıp anlamlandırmaya ve olaylara daha geniş bir perspektiften bakmaya başlıyor.

​YAŞLANMA YENİ BİR GELİŞİM EVRESİ

Araştırmacılar, yaşlılık dönemini gençlikteki bilişsel yeteneklerin yavaş yavaş kaybedilmesi olarak değil, yaşamın yeni ihtiyaçlarına uyum sağlanan ayrı bir gelişim aşaması olarak tanımlıyor. Bu evrede beyin; biriken bilgiyi kullanma, duyguları kontrol etme, sosyal deneyimleri geliştirme ve edinilen tecrübeleri başkalarına aktarma gibi konularda ustalaşıyor. Yaşlı yetişkinlerin rehberlik etme, öğretme ve deneyim paylaşma alanlarındaki doğal başarıları da beynin bu yeni çalışma biçimiyle açıklanıyor.

​ALZHEİMER NORMAL YAŞLANMA SÜRECİNDEN FARKLIDIR

Çalışmanın altını çizdiği en kritik noktalardan biri de sağlıklı beyin yaşlanması ile Alzheimer hastalığının birbirine karıştırılmaması gerektiği. Normal yaşlanma sürecindeki bu uyarlanabilir hafıza dönüşümünün, Alzheimer’daki patolojik süreçlerden net bir şekilde ayrıştırılması gerektiği belirtiliyor. Bilim insanları, bu ayrımın hastalığın doğasını anlamaya büyük katkı sağlayacağını düşünüyor. Uzmanlar ayrıca, “uyarlanabilir yaşlanma” fikrinin kesinleşmiş bir tedavi yönteminden ziyade, beynin yaşlanmasına dair kökleşmiş bakış açımızı değiştirmeyi hedefleyen güçlü bir hipotez olduğunu ve yeni araştırmalarla desteklenmesi gerektiğini vurguluyor.

Beyin yaşlandıkça gerilemiyor: Ezber bozan yeni gelişim evresi yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

​Obezite ve tip 2 diyabet tedavisinde sağladıkları etkiler nedeniyle son yıllarda küresel bir fenomene dönüşen GLP-1 grubu ilaçlar, bu kez ciddi yan etki iddialarıyla yargının kıskacında. Wall Street Journal’ın haberine göre, Novo Nordisk üretimi Ozempic ve Wegovy ile Eli Lilly üretimi Zepbound ve Mounjaro kullanan onlarca hasta, tedavilerinin ardından kalıcı görme kaybına neden olabilen nadir bir göz hastalığına (NAION) yakalandıklarını belirterek mahkemeye başvurdu.

​NAION NEDİR VE NASIL ORTAYA ÇIKIYOR?

Tam adı “non-arteritik anterior iskemik optik nöropati” olan NAION, gözü beyne bağlayan optik sinire yeterli kan akışının sağlanamaması sonucu meydana geliyor. Hastalık genellikle çok ani bir şekilde ortaya çıkıyor ve etkilenen gözde ciddi, bazı vakalarda ise geri döndürülemez (kalıcı) görme kayıplarına neden oluyor. WSJ’ye konuşan 53 yaşındaki Michelle Fennell, tip 2 diyabet için Ozempic kullanmaya başladıktan sadece altı ay sonra sağ gözünde bulanıklık yaşadığını ve kendisine NAION teşhisi konulduğunu anlattı.

​AVRUPA İLAÇ AJANSI “ÇOK NADİR” DEDİ

Konuyla ilgili Avrupa İlaç Ajansı’nın (EMA) değerlendirmesi oldukça dikkat çekici. EMA’nın güvenlik komitesi, 2025 yılında yaptığı incelemenin ardından NAION’u semaglutid (Ozempic ve Wegovy’nin etken maddesi) için “çok nadir” bir yan etki olarak sınıflandırdı. Kuruma göre bu durum, ilacı kullanan her 10 bin kişiden en fazla birinde görülüyor. Ancak geniş ölçekli çalışmalarda, ilacı kullanan diyabet hastalarında NAION riskinin, kullanmayanlara kıyasla yaklaşık iki kat artabileceği sonucuna varıldı.

​DAVALAR TEK BİR MERKEZDE BİRLEŞTİRİLDİ

ABD’de NAION iddiasıyla art arda açılan çok sayıda federal dava, yargı sürecinin tek elden ve daha sağlıklı yürütülebilmesi amacıyla Pennsylvania Doğu Bölgesi Federal Mahkemesi’nde birleştirildi. Davacılar, üretici şirketlerin olası görme kaybı riskini hastalardan gizlediğini ve yeterince açıklamadığını savunuyor.

​ÜRETİCİ ŞİRKETLER İDDİALARI REDDEDİYOR

Ozempic ve Wegovy’nin üreticisi Novo Nordisk ile Mounjaro’nun üreticisi Eli Lilly ise iddiaları kesin bir dille reddediyor. Her iki şirket de GLP-1 ilaçlarının NAION’a neden olduğuna dair yeterli ve kesin bir bilimsel kanıt bulunmadığını savunarak açılan davalara karşı hukuki zeminde sert bir mücadele vereceklerini açıkladı. Uzmanlar ise milyonlarca kişinin kullandığı bu ilaçların doktor kontrolü dışında bırakılmaması gerektiğini, ancak ani görme bozukluğu yaşanması halinde derhal bir sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini vurguluyor.

Zayıflama ilaçlarında “kalıcı körlük” vakaları tavan yaptı! Onlarca kişi mahkemeye başvurdu yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

​SPOR FORMUNDA HAYATTA KALIYORLAR

NASA’nın Perseverance aracı Mars yüzeyinde kaya ve toprak örneklerini incelerken, uzmanlar olası bir keşfin gelişmiş canlılardan ziyade mikroorganizmalar şeklinde olacağını öngörüyor. NASA ve Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) çalışmalarında yer alan astrobiyolog Dr. Michaela Musilova’nın dikkat çektiği üzere, bazı Dünya bakterileri zorlu uzay koşullarında kendilerini korumak için “spor” adı verilen dayanıklı bir forma geçiş yapabiliyor. Bu yapı, onları radyasyon ve çevresel etkilere karşı dirençli hale getirerek uzun süre canlı kalmalarına olanak tanıyor.

​ÖRNEKLER İÇİN ÖZEL GÜVENLİK ŞART

Dünya dışı bir yaşam bulunduğunda bunun gezegenimiz için tehdit oluşturup oluşturmayacağı en büyük soru işaretlerinden biri. Uzmanlara göre Mars’tan getirilecek örneklerin Dünya’da hastalık yapma ihtimali oldukça düşük olsa da, NASA ve ESA bu riski hiçbir şekilde göz ardı etmiyor. ESA bilim insanı Silvio Sinibaldi, bu örneklerin muhafazası ve incelenmesi için yüksek güvenlik standartlarına sahip laboratuvarlara ihtiyaç duyulacağını, taşıyıcı araçların dış yüzeylerinin de biyolojik bulaşma ihtimaline karşı sıkı kontrolden geçirileceğini belirtiyor.

​UZAY ŞARTLARI BAKTERİLERİ DEĞİŞTİREBİLİR

Meselenin bir diğer boyutunda ise Dünya’dan uzaya taşınan mikroorganizmaların geçirdiği mutasyonlar bulunuyor. Eski astronot ve mikrobiyolog Dr. Kate Rubins, mikro yerçekimi ve uzay uçuşunun yarattığı stresin, bazı bakterilerde hastalık yapma kapasitesiyle ilişkili genleri aktif hale getirebileceği uyarısında bulunuyor. Üstelik uzay uçuşlarının insan bağışıklık sistemini baskılaması, vücutta daha önce uykuya geçmiş bazı virüslerin yeniden uyanmasına da zemin hazırlayabiliyor.

​DÜNYA MİKROPLARI ARAŞTIRMALARI YANILTABİLİR

İnsanlığın kendi mikroorganizmalarını başka gezegenlere taşıması da bilimsel açıdan ciddi bir kriz potansiyeli taşıyor. Musilova’ya göre, gelecekte Mars’ta bir yaşam formu bulunursa öncelikle bunun gerçekten Mars’a mı ait olduğu yoksa Dünya’dan mı taşındığı kesin olarak kanıtlanmak zorunda. Bu tehlikeli karışıklığı önlemek için uzay araçlarının sterilizasyonu hayati önem taşıyor. ESA’nın 2028’de fırlatmayı planladığı Rosalind Franklin keşif aracı da tam bu sebeple kuru ısı, ultraviyole ışınlar ve gama radyasyonu gibi yöntemlerle yüksek sterilizasyon standartlarından geçiriliyor.

Mars mikropları dünyayı tehdit eder mi? yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.

​Yaz tatilinin sona ermesiyle evlerde sabah krizleri baş gösterip ailelerin canı burnuna gelirken, geç saatlere kadar ayakta kalmaya alışan çocukların yaşadığı odaklanma ve hırçınlık sorunlarının altında çoğu zaman sanılanın aksine yaramazlık değil, derin bir uyku yetersizliği yatıyor.

​HAREKETLİLİK YETERSİZ UYKU BELİRTİSİ OLABİLİR

​Toplumda eksik uykunun yalnızca esneme veya mayışma olarak bilindiğini hatırlatan Çocuk Nörolojisi Uzmanı Uzm. Dr. Afshin Dezhakam, klinik gözlemlerini şu sözlerle paylaştı: “Aileler bazen ‘Benim çocuğum yerinde duramıyor, uykusuz olması mümkün değil’ diyerek yanılıyor. Özellikle okul çağındaki çocuklarda uyku eksikliği; aşırı hareketlilik, huzursuzluk, dürtüsellik ve sabırsızlık şeklinde de yansıyabiliyor. Bu nedenle ödev başında duramayan ya da okulda dikkatini toplayamayan bir çocuğun sadece tembellik yaptığı veya ders çalışmak istemediği düşünülmemelidir.”

​EKSİK UYKU BAŞARIYI DÜŞÜRÜYOR

​Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi verilerine dikkat çeken Dr. Dezhakam; 3-5 yaş grubunun günlük 10-13 saat, 6-12 yaş grubunun 9-12 saat, 13-18 yaş grubunun ise 8-10 saat uykuya gereksinim duyduğunu belirtti. Çocuğun sınıfta yalnızca bedenen oturmasının öğrenme için kafi gelmediğini vurgulayan uzman, dinlenmemiş bir beynin bilgiyi işleme ve kalıcı hafızaya aktarma mekanizmalarını felce uğrattığını kaydetti.

​EKRANLARA EN AZ BİR SAAT

​Tablet ve telefonlardaki kısa içeriklerin beyni sürekli uyararak uyku hissini ötelediğini bildiren uzman isim, biyolojik saati hizalamak için ailelere şu tavsiyelerde bulundu:

• ​Yatış ve kalkış saatleri bir anda değil, her birkaç günde bir 15-30 dakika öne çekilerek kademeli düzenlenmeli.
• ​Sabah gün ışığına çıkılmalı ve gün içinde hareketli aktiviteler yapılmalı.
• ​Ekranlar yatmadan en az 1 saat önce kapatılarak yatak odasından uzaklaştırılmalı; ebeveynler de bu kurala eşlik etmeli.
• ​Ilık duş ve kitap okuma gibi akşam rutinleriyle beyne dinlenme sinyalleri verilmeli.
• ​Yeterli uyumasına karşın uyanmakta aşırı zorlanan, uykuda nefesi kesilen veya horlayan çocukların vakit kaybetmeden tıbbi kontrolden geçirilmesi gerekiyor.

Yerinde duramayan çocuklara dikkat! yazısı ilk önce Milli Nizam üzerinde ortaya çıktı.