Suudi Arabistan doların tahtını sarsacak projeye veda etti

Suudi Arabistan, Çin öncülüğünde geliştirilen ve küresel ticarette ABD dolarına alternatif olması hedeflenen mBridge sınır ötesi ödeme sisteminden ayrıldı. SAMA, kararın sadece araştırma sürecinin bitmesiyle alındığını açıklasa da, perde arkasında Washington’ın baskısı olduğuna dair iddialar gündemdeki yerini koruyor.

​Küresel finans arenasında kartlar yeniden dağıtılırken, Suudi Arabistan’dan ABD dolarının hegemonyasını kırmaya yönelik atılan en ciddi adımlardan birine adeta havlu atma niteliğinde bir hamle geldi. Çin’in başını çektiği, dijital para birimleriyle merkez bankaları arasında aracısız ödeme yapmayı sağlayan mBridge platformundan çekilen Riyad yönetimi, Washington’ın ağır siyasi baskısıyla hareket ettiği iddialarının gölgesinde projeyle yollarını tamamen ayırdı.

​DOLARA ALTERNATİF OLARAK GÖRÜLÜYORDU

Blockchain tabanlı yenilikçi bir altyapı kullanan mBridge projesi, merkez bankalarının kendi dijital para birimleriyle birbirleri arasında doğrudan işlem yapmasını sağlamayı amaçlıyordu. Bu yeni nesil sistem sayesinde sınır ötesi ödemelerde devreye giren aracı banka sayısının azaltılarak hem işlem süresinin kısaltılması hem de maliyetlerin devasa oranda düşürülmesi planlanıyordu. Ancak projenin, döviz işlemlerinde doların aracı para birimi olarak kullanımını bitirme potansiyeli ABD’yi alarma geçirdi. Washington cephesinde, sistemin dolar ağırlıklı geleneksel ödeme altyapılarının ve uluslararası yaptırım mekanizmalarının çevresinden dolaşmak için kullanılabileceğine dair büyük kaygılar dile getirildi.

​PROJEYE KATILIM SINIRLI KALDI

Financial Times’ın aktardığı bilgilere göre, 2024 yılında projeye aktif katılımcı olarak dahil olan Suudi Arabistan’ın yanı sıra platformda Çin, Hong Kong, Tayland ve Birleşik Arap Emirlikleri de bulunuyordu. Suudi Arabistan Merkez Bankası (SAMA) ise yaptığı açıklamada, platforma ilk olarak 2023’te Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) çatısı altında yalnızca gözlemci statüsünde katıldığını vurguladı. SAMA yetkilileri, ayrılık kararına ilişkin, “Planlandığı gibi mBridge proof of concept çalışmasını başarıyla tamamladık. Bu aşamanın ardından artık mBridge’in katılımcı üyesi değiliz” ifadelerini kullandı.

​SİYASİ BASKI İDDİALARI REDDEDİLDİ

Kararın ABD’nin baskısıyla alınıp alınmadığı tartışmaları alevlenirken, konuya yakın kaynaklar Suudi Arabistan’ın projeye başından itibaren sınırlı bir katılım gösterdiğini ve bu ayrılıktan daha geniş siyasi sonuçlar çıkarmanın doğru olmayacağını savundu. Financial Times’a konuşan bir başka kaynak ise SAMA’nın projede kamuoyu önünde görünür biçimde yer almaktan kaçındığını, buna karşın temaslarını çok daha düşük profilde sürdürdüğünü aktardı. Ekim 2024’te projeden çekilen BIS üzerinde de Washington’ın baskı kurduğu iddia edilmiş, dönemin BIS Genel Müdürü Agustín Carstens bu iddiaları reddederek projenin sadece merkez bankası ortaklarına devredildiğini öne sürmüştü.

​TRUMP’TAN GÜMRÜK TARİFESİ TEHDİDİ

Küresel ticarette doların alternatifsiz konumunu korumak isteyen ABD Başkanı Donald Trump, BRICS ülkelerini hedef alarak, doların yerine geçebilecek alternatif ödeme sistemleri geliştirmeleri durumunda bu ülkelere yüzde 100 gümrük tarifesi uygulamakla tehdit etmişti. Cornell Üniversitesi’nden Prof. Eswar Prasad bu gelişmeleri değerlendirerek, ABD’nin birçok müttefikinin bu tür sistemleri ekonomik olarak faydalı bulduğunu belirtti; ancak doların zayıflaması ve Çin yuanının ağırlığının artması konusunda Washington’dan gelebilecek sert tepkilere karşı oldukça hassas davrandıklarını ifade etti.