Dünya’nın kaya kayıtlarında bazı bölgelerde bir milyar yılı aşan zaman dilimleri bulunmuyor. Büyük Kanyon’dan Avrupa, Afrika, Asya ve Avustralya’daki oluşumlara kadar izlenen bu keskin boşluk, jeologların uzun süredir “Büyük Uyumsuzluk” olarak adlandırdığı en büyük bilmecelerden biriydi.
Yeni bilgisayar modelleri, yaklaşık bir milyar ile 540 milyon yıl önce manto tabakasındaki sıcak kaya hareketlerinin Laurentia, Baltica ve Kuzey Çin gibi eski kıta parçalarını yavaşça yükselttiğini gösterdi. Yüzeye çıkan geniş alanlar uzun süre yağmur, rüzgâr ve diğer aşındırıcı süreçlere açık kaldı; önceden oluşmuş kaya katmanları böylece ortadan kalktı.
Büyük Uyumsuzluk bilmecesinde manto izi
Daha sonra aynı bölgelerin yeniden çökmesi ve deniz seviyesinin göreli olarak yükselmesi, aşınmış yüzeylerin üzerine yeni tortuların birikmesini sağladı. Bugün çok yaşlı kaya ile çok daha genç tabakanın doğrudan yan yana görünmesi, bu uzun yükselme-aşınma-çökme döngüsünün izini taşıyor.
Model sonuçlarının Kuzey Amerika, Kuzey Avrupa ve Kuzey Çin’deki saha verileriyle uyuşması, gezegenin derinliklerindeki hareketlerin yüzey tarihini ne ölçüde değiştirebildiğini ortaya koyuyor. Araştırma, eksik katmanların yalnızca kayıp bilgi olmadığını; kıtaların nasıl şekillendiğini anlatan başlı başına bir jeolojik kayıt olduğunu düşündürüyor.
