Türkiye’de yatırım fonları son yıllarda tasarruf sahiplerinin temel finansal araçlarından biri haline geldi. Merkez Bankasının 2026 yılının son Enflasyon Raporu’nda yayımladığı veriler, yatırım fonlarının portföy büyüklüğünün millî gelire oranının 2022’de yüzde 7,4 iken 2025 sonunda yüzde 16,9’a çıktığını gösteriyor. Bu oran 2026’nın üçüncü çeyreğinde yüzde 16 düzeyinde gerçekleşti. Sektördeki büyümenin ana kaynağını menkul kıymet yatırım fonları oluşturdu.
Menkul kıymet yatırım fonlarının portföyü 2023 sonunda 1,5 trilyon lira seviyesindeyken 2026 Ağustos sonunda 9,9 trilyon liraya ulaştı. Ekim ayında, alım satıma kapalı fonlar hariç tutulduğunda büyüklük 7,9 trilyon lira olarak hesaplandı. Bu fonların toplam yatırım fonları içindeki payı da aynı dönemde yüzde 61,2’den yüzde 68,3’e yükseldi. Kısa sürede gerçekleşen bu ölçek değişimi, fon piyasasını yalnız yatırımcı getirileri açısından değil, finansal istikrar ve para politikası aktarımı bakımından da önemli hale getirdi.
Fonlardan çıkış bankacılık likiditesini etkiliyor
Fon portföylerinde mevduat ve ters repo işlemlerinin yüksek paya sahip olması, fonlar ile bankacılık sistemi arasında güçlü bir bağ kuruyor. Yatırımcıların fonlardan hızlı biçimde çıkması halinde yöneticiler nakit ihtiyacını karşılamak için mevduat azaltabiliyor, ters repo pozisyonlarını kapatabiliyor veya portföydeki diğer araçları satabiliyor. Bu hareket, bankaların fonlama koşullarından tahvil ve pay piyasalarındaki fiyatlamaya kadar geniş bir alana yansıyabiliyor.
Merkez Bankası verilerine göre ağustos sonundan tasfiye kararına kadar işleme devam eden fonlarda yaklaşık 226 milyar liralık net çıkış yaşandı. Kararı izleyen dönemde çıkış 522 milyar liraya ulaştı. Tasfiye usul ve esaslarının 1 Ekim’de açıklanmasının ardından çıkışlar yavaşladı; buna rağmen günlük fon hareketlerindeki dalgalanma sürdü. Belirsizliğin azalması olumlu bir gelişme olsa da likidite talebinin yakından izlenmesi gerekliliği ortadan kalkmış değil.
Risk yalnız portföydeki hissenin fiyatı değil
Fon yönetiminde risk, tek tek varlıkların fiyat değişiminden ibaret değil. Likidite riski, yoğunlaşma riski, karşı taraf riski, teminat kalitesi, değerleme yöntemi ve yatırımcıların aynı anda çıkış talebinde bulunması birlikte ele alınmalı. Özellikle kısa vadeli ve günlük likit olduğu düşünülen fonlarda, portföydeki araçların gerçekten ne kadar sürede ve hangi fiyat kaybıyla nakde çevrilebildiği kritik önem taşıyor.
Ters repo işlemlerinde kullanılan teminatların niteliği de bu zincirin önemli bir parçası. Devlet iç borçlanma senetleri, özel sektör borçlanma araçları ve pay senetlerinin likiditesi aynı değil. Teminatın değerinin hızlı düşmesi veya piyasasının sığ olması, karşı taraf ve nakit yönetimi riskini artırabiliyor. Ağustos sonunda yapılan rehber değişiklikleriyle yatırım ve yoğunlaşma sınırları ile portföy ve risk yönetimi kurallarının güncellenmesi bu nedenle önem taşıyor.
Büyüyen sektörde yeni güven ölçütleri
Önümüzdeki dönemde fonların yalnız geçmiş getirileriyle karşılaştırılması yeterli olmayacak. Portföyün ne kadarının kısa sürede nakde dönebileceği, en büyük varlık ve karşı taraf yoğunlaşmaları, yatırımcı tabanının dağılımı, stres senaryoları ve saklama yapısı daha görünür hale gelmeli. Günlük likidite sunan bir fonun portföyündeki varlıklarla yatırımcıya verdiği çıkış taahhüdü arasında uyum bulunması, piyasa güveninin temel şartlarından biri.
Fon sektörünün ulaştığı büyüklük, sermaye piyasalarının derinleşmesi bakımından önemli bir kazanım. Ancak hızlı büyüme, denetim ve risk yönetiminin aynı hızda güçlenmesini zorunlu kılıyor. Tasfiye süreci belirli fonlardaki sorunun çözümünü hedeflerken, daha kalıcı sınav sektör genelinde güvenin yeniden pekiştirilmesi olacak. Şeffaf portföy bilgisi, bağımsız saklama, doğru değerleme ve güçlü likidite yönetimi birlikte işletildiğinde fonlar, tasarruf sahipleri ile sermaye piyasaları arasındaki işlevini daha sağlam biçimde sürdürebilir.
