Sermaye Piyasası Kurulunun 17 Eylül 2026 tarihli kararlarıyla yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fon tasfiye kapsamına alındı. Merkezi Kayıt Kuruluşunun kararın ardından açıkladığı ilk kayıtlarda bu fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunduğu bildirildi. Sonraki haftalarda ödeme yapılan fon ve yatırımcı sayıları farklı aşamalara göre güncellendi. Bu nedenle ilk kapsamdaki 131 fon ile ödeme bilançosunda yer alan 119 fonun doğrudan aynı istatistik olarak okunmaması gerekiyor.
Fon sayısı tek başına sistemdeki mali ağırlığı göstermiyor. Bir fon birkaç yüz yatırımcıya ve sınırlı bir portföye sahip olabilirken, başka bir fon çok daha geniş yatırımcı tabanına ve yüksek varlık büyüklüğüne ulaşabiliyor. Sağlıklı karşılaştırma için fon adedinin yanında net varlık değeri, likit varlık oranı, yatırımcı yoğunlaşması ve portföydeki araçların niteliği de dikkate alınmalı. Tasfiye kapsamındaki fonların toplam sistem içindeki kesin varlık payı, aynı tarih ve aynı kapsamla yayımlanmış toplulaştırılmış veri olmadan yalnızca fon adedi üzerinden hesaplanamaz.
Büyük sektör, sınırlı fakat etkili sorun alanı
Merkez Bankası verileri menkul kıymet yatırım fonlarının 2023 yılı sonundaki 1,5 trilyon liralık büyüklüğünün 2026 Ağustos sonunda 9,9 trilyon liraya ulaştığını gösteriyor. Ekim ayında alım satıma kapalı fonlar hariç büyüklük 7,9 trilyon lira olarak ölçüldü. Bu tablo, sorunun fon piyasasının tamamına teşmil edilmemesi gerektiğini; ancak piyasanın ulaştığı ölçek nedeniyle sınırlı bir alandaki bozulmanın dahi yüz binlerce yatırımcıyı ve finansal likiditeyi etkileyebileceğini ortaya koyuyor.
13 Kasım itibarıyla açıklanan yaklaşık 161 milyar liralık ayni ve nakdi ödeme, 7,9 trilyon liralık sektör büyüklüğüyle aynı tarih ve tanım setine dayanmıyor. Dolayısıyla bu iki rakamın birbirine bölünmesi, tasfiye kapsamındaki fonların sistemdeki kesin payını vermez. Biri birikimli ödeme akımını, diğeri alım satıma açık menkul kıymet yatırım fonlarının belirli tarihteki portföy stokunu anlatıyor. Yine de rakamlar, tasfiye operasyonunun mali boyutunun küçümsenemeyeceğini açıkça gösteriyor.
Tasfiye kararı paranın anında dağıtılması demek değil
Tasfiye süreci önce fon varlıklarının, borçlarının ve pay sahiplerinin tespitiyle başlıyor. MKK kayıtlarıyla hesap bazında mutabakat sağlanırken, fon portföyündeki mevduat, ters repo, borçlanma aracı, pay senedi ve diğer varlıklar ayrı ayrı değerlendiriliyor. Yetkili kuruluşlar, yatırımcıların ortak menfaatini ve mümkün olan en yüksek ekonomik değeri gözeterek varlıkları nakde çeviriyor. Piyasa derinliğinin yetersiz olduğu bir varlığın kısa sürede satılması değer kaybını artırabileceğinden, hız ile ekonomik değer arasında dikkatli bir denge kurulması gerekiyor.
Pusula ve Atlas Portföy fonlarının tasfiye işlemlerini Ziraat Bankası, Tera Portföy fonlarının işlemlerini ise Türkiye İş Bankası yürütüyor. Süreç SPK gözetiminde; MKK, Takasbank, TMSF, Yatırımcı Tazmin Merkezi ve ilgili diğer kurumların bilgi paylaşımıyla ilerliyor. Tasfiye malvarlığı fon bazında korunuyor; yapılan zorunlu giderler düşüldükten sonra tahsil edilen tutarlar ilgili tasfiye hesabına dâhil ediliyor.
Ara ödeme ile nihai ödeme arasındaki fark
Ara ödeme, yatırımcının tasfiye sonunda alacağı tutardan mahsup edilmek üzere yapılan geçici ödemedir. Fonun dağıtılabilir nakdi, karar öncesindeki pay değeri üzerinden hesaplanan toplam yükümlülüğü karşılamaya yeterliyse ara ödeme yerine nihai ödeme yapılabilir. Yeterli değilse mevzuattaki sınırlar ve öncelik kuralları uygulanır. Daha önce ara ödeme alan yatırımcı, kesin hesapta yeni bir hak ediş doğması halinde ilave ödeme alabilir; aynı tutarın ikinci kez ödenmesi mümkün değildir.
Tasfiye kapsamındaki 131 fon, piyasanın tamamının işleyemez hale geldiği anlamına gelmiyor. Ancak olay, hızlı büyüyen fon sektöründe yoğunlaşma, likidite, karşı taraf riski ve varlık değerleme kurallarının birlikte izlenmesi gerektiğini gösterdi. Bundan sonraki dönemde yalnızca ödemelerin tamamlanması değil; benzer bir kırılganlığın tekrar oluşmasını engelleyecek denetim, raporlama ve risk yönetimi yapısının güçlendirilmesi de belirleyici olacak.
