Hürmüz Boğazı’nda anlaşma çıkmazı

Hürmüz Boğazı’nın yeniden deniz trafiğine açılması konusunda İran ile Umman arasındaki görüşmelerde ilerleme sağlandı. Ancak Tahran, Umman’la varılacak bir mutabakatın tek başına yeterli olmayacağını ve boğazın tamamen açılması için ABD’nin de aralarında bulunduğu tarafların İran’ın diğer taleplerini karşılaması gerektiğini açıkladı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Tahran ile Maskat’ın boğazdaki gemi trafiği için yeni bir deniz güzergahı konusunda anlaşmaya oldukça yaklaştığını söyledi. Arakçi, buna rağmen Hürmüz’deki geçişlerin normale dönmesinin ABD’nin İran’a tazminat ödemesi de dahil olmak üzere bir dizi koşula bağlı olduğunu belirtti.

Hürmüz Boğazı, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşın ardından yeniden bölgesel gerilimin merkezlerinden biri haline geldi. Tahran, çatışmaların başlamasından sonra boğazdaki gemi trafiği üzerinde önemli ölçüde kontrol sağladı. Savaş öncesinde dünya petrol ve doğal gaz taşımacılığının yaklaşık beşte biri bu dar su yolundan geçiyordu.

İRAN’IN MASADAKİ TALEPLERİ
İran’ın en üst düzey ulusal güvenlik organının sekreteri Muhammed Bakır Zülkadr, boğazın açılması için Tahran’ın beklentilerini de sıraladı.

Buna göre İran, ABD’nin tehditlerinin sona erdirilmesini, İran ile birlikte Lübnan, Filistin, Yemen ve Irak’taki müttefiklerine yönelik saldırıların durdurulmasını, yaptırım ve ablukaların kaldırılmasını ve İran’a ait varlıkların serbest bırakılmasını talep ediyor.

İran Devrim Muhafızları da boğazın yeniden açılmasının Umman’la yürütülen görüşmelerden bağımsız olduğunu ve Washington’ın Tahran’ın şartlarını kabul etmesine bağlı bulunduğunu açıkladı.

Devrim Muhafızları Sözcüsü Hüseyin Mohebbi, ABD’nin İran’ın koşullarını kabul etmesi halinde Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılacağını söyledi.

UMMAN GÖRÜŞMELERİ OLUMLU BULUYOR
Umman yönetimi, Hürmüz’den geçen gemilere yönelik saldırıları kınarken saldırıların sorumlusuna ilişkin doğrudan bir değerlendirmede bulunmadı. Maskat, İran’la deniz taşımacılığına ilişkin görüşmelerin olumlu ve yapıcı biçimde sürdüğünü bildirdi

Umman Dışişleri Bakanlığı, müzakerelerin ilerlemesini olumsuz etkileyebilecek eylemlerden kaçınılması gerektiğini vurgularken sürecin bütün tarafların çıkarları gözetilerek yürütülmesi çağrısı yaptı.

Arakçi ise daha önce kullanılan gemi trafiği ayrım sisteminin Tahran açısından artık kabul edilebilir olmadığını belirtti. İran’ın, kalıcı bir güzergah konusunda teknik ve hukuki sorunlar çözülene kadar Umman’la geçici bir rota üzerinde çalıştığı ifade edildi.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da anlaşmaya varılması için uygun bir dönemde olunduğunu savundu.

HÜRMÜZ’DE YENİ SALDIRI İDDİASI
Diplomatik görüşmeler sürerken bölgede deniz taşımacılığına yönelik riskler devam ediyor.

Birleşik Arap Emirlikleri, İran’ın cumartesi günü Hürmüz Boğazı’ndan geçen ve ülkenin devlet petrol şirketiyle bağlantılı bir taşıma gemisine füze saldırısı düzenlediğini açıkladı. Saldırıda yaralanan olmadığı bildirildi.

İngiltere Deniz Ticareti Operasyonları Merkezi de bir geminin kimliği belirlenemeyen bir cismin isabet etmesi sonucu alev aldığını, yangının daha sonra kontrol altına alındığını duyurdu. Çevresel bir zarar bildirilmedi.

İranlı yetkililerden bu saldırıyla ilgili henüz açıklama gelmedi.

ABD: ANLAŞMA OLURSA ABLUKA KALDIRILACAK
Washington yönetimi son haftalarda Hürmüz Boğazı’nın açılmasını sağlayacak bir anlaşmaya varılmasının yakın olduğunu savunuyor. Reuters’a konuşan ABD’li bir yetkili, ticari gemilerin yeniden engelsiz şekilde geçmesini sağlayacak bir anlaşmanın açıklanmasının ardından İran limanlarına yönelik ablukanın kaldırılacağını söyledi.

Yetkili, ABD’nin atacağı adımların İran’ın kendi taahhütlerini yerine getirmesine bağlı olacağını belirtti.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) ise ablukanın başlamasından bu yana insani yardım taşıyan 30’dan fazla geminin geçişine izin verildiğini açıkladı. CENTCOM verilerine göre ABD güçleri 53 gemiyi geri çevirdi, iki gemiyi etkisiz hale getirdi ve iki gemiye çıktı.

Çatışmaların başlamasından bu yana İran’da gıda ve temel ihtiyaç ürünlerinin fiyatlarında da hızlı artış yaşandı. Pezeşkiyan, temel ürünlerin ithalatında yaşanan sorunlardan ABD’yi sorumlu tuttu.

İRAN’A BOĞAZ ÜZERİNDE DAHA FAZLA KONTROL MÜ?
Reuters’ın görüştüğü İranlı ve bölgesel kaynaklara göre İran ile Umman arasında üzerinde çalışılan olası düzenleme, Tahran’a Körfez’e Hürmüz üzerinden giriş yapan gemilerin geçişi üzerinde belirli ölçüde kontrol sağlayabilir.

Bu ihtimal, savaşın başlamasından bu yana İran’a sunulan en önemli tavizlerden biri olarak değerlendiriliyor. ABD ise daha önce Hürmüz Boğazı’na erişimin İran tarafından kontrol edilmesini kabul etmeyeceğini açıklamıştı.

İran’ın çatışmalar sırasında petrol tankerlerinden geçiş ücreti almaya başlaması ve izinsiz geçmeye çalışan gemilere yönelik saldırılar, küresel deniz taşımacılığında ciddi aksamalara neden oldu. Boğazdaki belirsizlik enerji fiyatlarını yukarı çekerken dünya genelindeki enflasyon baskısını da artırdı.

Görüşmelerin kalıcı bir anlaşmaya dönüşüp dönüşmeyeceği ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin ne zaman tamamen normale döneceği ise henüz netlik kazanmış değil.