Bosna-Hersek Notlarım: Unutursak, Tekrar Eder!

Bilge Lider Aliya İzzetbegoviç’in hafızalara kazınan bir sözü vardır: “Unutulan katliamlar tekrarlanır.”

Ve yine der ki:
“Bize yapılanları ve bize yapılanlar karşısında sessiz kalanları unutmayacağız. Ama intikam ateşiyle de hareket etmeyeceğiz. Biz, düşmanın bize davrandığı gibi davranmayacağız. Çünkü düşmana benzediğinizde, savaşı kaybetmişsiniz demektir.”

Bu sözler, Bosna-Hersek topraklarında gezip gördüklerimin, dinlediğim acı hikâyelerin adeta özeti gibiydi. İnanın, anlatmaya kelimeler kifayetsiz kalıyor…

Saraybosna: 1425 Günlük Direniş
Modern tarihin en uzun başkent kuşatması olan Saraybosna Kuşatması, 5 Nisan 1992 – 29 Şubat 1996 tarihleri arasında tam 1425 gün sürdü.
Bu süre boyunca şehir, Sırp birlikleri tarafından abluka altına alındı.

11.500’den fazla sivil hayatını kaybetti.
Günlük ortalama 329 havan topu şehre düştü.
Keskin nişancılar sivilleri hedef aldı.
Bu sadece bir savaş değil, insanlığın gözleri önünde yaşanan büyük bir dramdı.

Soğuk Savaş sonrası dağılan Yugoslavya’nın ardından Bosna-Hersek bağımsızlığını ilan etti. Ancak bu karar, kanlı bir sürecin başlangıcı oldu. Saraybosna kuşatıldı ve 3 buçuk yıl süren savaş başladı.

Srebrenitsa: Avrupa’nın En Büyük Utancı
Temmuz 1995’te, Srebrenitsa Soykırımı gerçekleşti.
Sadece 5 gün içinde 8372 Boşnak katledildi.
Kadınlara ve çocuklara yönelik insanlık dışı suçlar işlendi.

20.000’den fazla insan zorla yerinden edildi.

Birleşmiş Milletler tarafından “güvenli bölge” ilan edilen Srebrenitsa’da, Hollandalı askerlerin gözü önünde insanlar teslim edildi.

Ratko Mladiç yönetimindeki birlikler:
Erkekleri ayırdı, kadınlara tecavüz edildi.
Binlerce insanı sistematik şekilde öldürüldü.
Yapılan soykırımı gizlemek adına katlettikleri insanları belirli yerlerde kaldıkları toplu mezarlara gömdüler.

Tuzla’ya kaçmaya çalışan 12.000 kişiden sadece yaklaşık 3.000’i hayatta kalabildi.

Dağ yolları adeta bir ölüm koridoruna dönüştü.

Bu katliam, Avrupa’da 2. Dünya Savaşı sonrası hukuken tanınan ilk soykırım olarak tarihe geçti.

Umut Tüneli: Hayatın Yer Altındaki Yolu
Saraybosna nefessiz kaldığında, umut yerin altından geldi.
800 metrelik “Umut Tüneli”, havaalanının altından kazıldı.
Bu tünel sayesinde gıda,ilaç, yaralı insanlar ve insanî yardım şehre ulaştırıldı.

Bu tünel, sadece bir geçiş noktası değil; bir halkın hayatta kalma iradesinin sembolüydü.

Ahmići: Kül ve Duman
Size Ahmići Katliamı’nı nasıl anlatayım…
Savunmasız bir köy…
Kadınlar, çocuklar, yaşlılar…
“48 saatte kül ve duman” emriyle saldırıya uğrayan bir yerleşim…

Hırvat Ustaşa Terörist güçleri tarafından gerçekleştirilen bu katliamda: 100’den fazla sivil öldürüldü bilinen sayı 116 kayıplar var.
Evler yakıldı
Camiler yıkıldı
Köyde bugün hâlâ acı konuşuyor.

Ahmici Köyü İmamı Mahir Husic ile yaptığımız görüşmede en sarsıcı cümle şuydu:“Katiller aramızda dolaşıyor…”

Her yıl 16 Nisan’da yapılan anmalar, acıyı diri tutuyor.
Ama adaletin eksikliği, yarayı kapatmıyor.

Markale: Pazarda Ölüm
Markale Katliamları, Saraybosna’nın kalbinde yaşandı.
5 Şubat 1994: 68 ölü, 144 yaralı
28 Ağustos 1995: 37 ölü, 90 yaralı
Sivillerin bulunduğu bir pazar yeri hedef alındı.
Bu saldırılardan sorumlu komutan Stanislav Galic, müebbet hapis cezasına çarptırıldı.

Geç Gelen Müdahale
NATO’nun müdahalesi ancak katliamlar zirveye ulaştıktan sonra geldi.
NATO, Srebrenitsa ve Markale sonrası harekete geçti.
Ancak gerçek şu ki:
Boşnaklar katledilirken dünya büyük ölçüde sessizdi.
Dengeler değişmeye başlayınca Müslüman Boşnaklar Sırplar karşısında üstünlük sağlamaya başlayınca NATO tarafından müdahale geldi.

Savaşın Bilançosu
Bosna Savaşı boyunca:
312.000 insan hayatını kaybetti
2 milyon insan evini terk etti
27.734 kişi kayboldu

Bugün:
500’den fazla toplu mezar
5000’in üzerinde bireysel mezar
tespit edildi.

Her yıl 11 Temmuz’da Srebrenitsa’da kimliği belirlenen kurbanlar toprağa veriliyor.

Son Söz
Bosna’da gördüklerim bana bir şeyi çok net öğretti:
Unutmak, ihanettir.
Ama kinle yaşamak da çözüm değildir.
Aliya İzzetbegoviç’in dediği gibi:
“Düşmana benzediğinizde savaşı kaybetmişsiniz demektir.”
Biz unutmayacağız…
Ama insanlığımızı da kaybetmeyeceğiz.
Unutmadık, unutturmayacağız.v